Բոլորակ » Անի Պետրոսյան https://parents.disabilityinfo.am Հաշմանդամություն ունեցող երեխաների ծնողների համար Wed, 09 Jan 2019 10:37:59 +0000 hy-AM hourly 1 https://wordpress.org/?v=4.1.38 Ինչպե՞ս երեխաների հետ խոսել հաշմանդամության մասին https://parents.disabilityinfo.am/%d5%ab%d5%b6%d5%b9%d5%ba%d5%a5%d5%9e%d5%bd-%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%ad%d5%a1%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%ab-%d5%b0%d5%a5%d5%bf-%d5%ad%d5%b8%d5%bd%d5%a5%d5%ac-%d5%b0%d5%a1%d5%b7%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d5%a4%d5%a1/ https://parents.disabilityinfo.am/%d5%ab%d5%b6%d5%b9%d5%ba%d5%a5%d5%9e%d5%bd-%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%ad%d5%a1%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%ab-%d5%b0%d5%a5%d5%bf-%d5%ad%d5%b8%d5%bd%d5%a5%d5%ac-%d5%b0%d5%a1%d5%b7%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d5%a4%d5%a1/#comments Mon, 17 Sep 2018 15:45:31 +0000 http://parents.disabilityinfo.am/?p=821 Երեխաները մեծահասակներին հաճախ են նման հարցեր տալիս՝ «ինչո՞ւ նա չի խոսում», «ինչո՞ւ չի քայլում», «այն ի՞նչ է նրա ականջին դրված» և այլն։ Հաշմանդամություն ունեցող երեխաներին էլ կարող են այս հարցերը հետաքրքրել հաշմանդամություն ունեցող այլ մարդկանց հանդիպելիս։

Երեխաների հարցերին հարկավոր է մատչելի պատասխաններ տալ, խուսափել սուտ պատասխաններից կամ «չարություն է արել, դրա համար էլ չի կարողանում քայլել» շարքից։ Երեխաները պետք է սովորեն ընդունել մարդկանց բազմազանությունը՝ չկապելով դա որևէ հանգամանքի հետ։

Հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց մասին խոսելիս խուսափեք սխալ տերմիններից, որպեսզի ձեր երեխան ևս դրանք չօգտագործի։ Օգտագործեք «Դաունի համախտանիշ», «աուտիզմ», «սայլակ օգտագործող մարդ», «խոսելու դժվարություն ունեցող մարդ» և այլ տերմիններ։

Խուսափեք կարեկցական տոնից կամ ձեր երեխային հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց որպես հիվանդ, շարունակ օգնության կարիք ունեցողների ներկայացնելուց։ Երեխան պետք է փորձի հասարակության բոլոր անդամներին տեսնել լիարժեք մարդկանց կարգավիճակում։

Եթե հաշմանդամություն ունեցող ձեր փոքրիկին հետաքրքիր է, օրինակ, թե իր մանկապարտեզի խմբի այն աղջիկն ինչո՞ւ է ակնոց դնում, ապա նրան հորդորեք հարցնել այդ մասին։ Սովորեցրեք բարեկիրթ լինել և առանց վիրավորելու հարցեր տալ։

Եթե փողոցում նկատում եք, որ ձեր երեխային հետաքրքրում է առջևից սայլակով տեղաշարժվող կինը, ապա կարող եք խոսել առանց նրա հարցին սպասելու։ Կարող եք, օրինակ՝ ասել, թե որոշ մարդիկ դժվարանում են կամ չեն կարողանում քայլել, դրա համար էլ նրանց հարմար է սայլակ օգտագործել այնպես, ինչպես հեռու տեղ գնալիս դուք մեքենա կամ օդանավ եք նստում։

Հաշմանդամության մասին ճիշտ պատկերացում ձևավորելու նպատակով կարող եք խաղեր, գրքեր, ներկելու ալբոմներ, մուլտեր օգտագործել։ Դրանց հերոսները կօգնեն հասկանալու, թե հաշմանդամության ինչ տեսակներ կան։

Խուսափեք կարծրատիպեր ձևավորելուց։ Այն, որ ձեր հարևանը չի տեսնում, չի նշանակում, թե չի էլ լսում։ Ձեր երեխային հաշմանդամության մասին պատմելիս նշեք նաև այդ մարդկանց ձեռքբերումների, հասարակական, անձնական կյանքի մասին։ Կարող եք, օրինակ՝ ասել, որ Մարին սայլակ է օգտագործում, քանի որ չի կարողանում քայլել, ու նա սայլակով է հաճախում երգի պարապմունքների։ Այս օրինակը ձեր երեխային ցույց կտա, որ այս կամ այն խնդիրն ունենալը չի նշանակում, թե մարդիկ փակվում են տանն ու ոչնչով չեն զբաղվում։

Երբ խոսքն անտեսանելի հաշմանդամություն ունեցող մարդու մասին է, որի գործելակերպը զարմացրել է ձեր երեխային, պատմեք, որ մարդիկ կարող են ունենալ հաշմանդամություն, ինչը պարտադիր չէ, որ տեսանելի լինի բոլորին։ Եթե անտեսանելի ֆիզիկական հաշմանդամություն ունեցող մարդը, օրինակ, խնդրում է ձեզ ծանր բան վերցնել իր փոխարեն, գտեք հարմար առիթ պատմելու տարբեր դժվարությունների մասին, որոնք մարդիկ կարող են ունենալ։

Երեխաները հաճախ կարող են հարցնել, թե ինչո՞ւ է նման բան պատահել այս կամ այն ծանոթ մարդու հետ։ Ասացեք նրան, որ որոշ մարդիկ մյուսներից տարբեր են ծնվում, որոշ մարդիկ էլ կյանքի ընթացքում են առողջական խնդիրներ ձեռք բերում։ Ասացեք՝ բոլորի հետ էլ կարող է պատահել, որ մի օր սկսեն ավելի թույլ տեսնել ու ակնոց դնել, կամ ոտքերը հաճախ ցավեն ու սայլակ օգտագործեն։

Նույն կերպ վարվեք, երբ հարցերը վերաբերում են հոգեկան առողջության կամ մտավոր խնդիրներ ունեցող մարդկանց։ Ասացեք, որ մարդիկ կարող են տարբեր կերպ վարվել միևնույն իրավիճակում, տարբեր կերպ արձագանքել, չափազանց լուռ կամ փոքր-ինչ աղմկոտ լինել, չանել մի բանը այնպես, ինչպես մարդկանց մեծ մասը։ Փորձեք երեխայի մեջ չստեղծել անհարկի վախեր, նրա ներկայությամբ մի ծաղրեք որևէ մեկի հոգեկան առողջությունը, ոչ էլ հիվանդությունների անվանումները որպես վիրավորանք օգտագործեք։

«Ինչո՞ւ է նա այդպես քայլում» հարցին կարող եք պատասխանել՝ ասելով, որ բոլոր մարդիկ տարբեր են՝ բարձրահասակ կամ ցածրահասակ, կարճ կամ երկար մազերով, սևամորթ կամ սպիտակամորթ, իսկ այդ մարդն էլ մյուսներից տարբեր է քայլում։ Երեխաներին պետք չեն բժշկական տերմիններ, մասնագիտական բացատրություններ կամ բարդ նախադասություններ։ Վստահ եղեք, որ ձեր պարզ պատասխանները նրանց կբավարարեն։

]]> https://parents.disabilityinfo.am/%d5%ab%d5%b6%d5%b9%d5%ba%d5%a5%d5%9e%d5%bd-%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%ad%d5%a1%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%ab-%d5%b0%d5%a5%d5%bf-%d5%ad%d5%b8%d5%bd%d5%a5%d5%ac-%d5%b0%d5%a1%d5%b7%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d5%a4%d5%a1/feed/ 0 Տեսողության խնդիր ունեցող երեխայի հետ ժամանցն անցկացնելու 10 տարբերակ https://parents.disabilityinfo.am/%d5%bf%d5%a5%d5%bd%d5%b8%d5%b2%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d5%ad%d5%b6%d5%a4%d5%ab%d6%80-%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a5%d6%81%d5%b8%d5%b2-%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%ad%d5%a1%d5%b5%d5%ab-%d5%b0%d5%a5/ https://parents.disabilityinfo.am/%d5%bf%d5%a5%d5%bd%d5%b8%d5%b2%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d5%ad%d5%b6%d5%a4%d5%ab%d6%80-%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a5%d6%81%d5%b8%d5%b2-%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%ad%d5%a1%d5%b5%d5%ab-%d5%b0%d5%a5/#comments Wed, 12 Sep 2018 10:26:02 +0000 http://parents.disabilityinfo.am/?p=818 Տեսողության խնդիր ունեցող երեխաները բոլորի նման հետաքրքիր ժամանցի կարիք ունեն։ Դպրոցից և երկար պարապմունքներից հետո ընտանիքի, ընկերների հետ օրվա մնացած մասն անցկացնելը և՛ օգտակար է նրանց համար, և՛ հետաքրքիր։

Առաջարկում ենք ժամանցի 10 տարբերակ, որ կարող են հետաքրքրել ձեր երեխային։

Զբոսայգի: Կանաչապատ զբոսայգին կամ խաղահրապարակը հիանալի տարբերակ է ձեր երեխայի ժամանցը կազմակերպելու համար։ Խաղահրապարակում նա կարող է շփվել հասակակիցների հետ, խաղալ ավազով կամ պարզապես մաքուր օդ շնչել։ Աշխատանքից հետո կամ ազատ օրերին ժամանցի այս տարբերակը նոր էներգիա կհաղորդի նաև ձեզ։

Լողավազան: Ամռան ամիսներին լողավազանը հենց այն է, ինչ հարկավոր է երեխաներին։ Ջրային ժամանցը հարմար տարբերակ է տեսողության խնդիր ունեցող երեխաների համար։ Միայն պատկերացրեք, թե որքան հաճելի կլինեն ջրի մեղմ ալիքները ձեր երեխային։ Առիթն օգտագործեք խթանելու նրա ինքնուրույնությունը։ Եթե երեխան արդեն լողալ գիտի, ապա մենակ թողեք ջրում, հետևեք, թե ինչպես է դուրս գալիս լողավազանից, գտնում ձեզ։ Ջրում կարող եք նաև գնդակով խաղեր խաղալ, զարգացնել երեխայի կողմնորոշվելու հմտությունները։

Այգեգործություն: Հնարավորության դեպքում կարող եք երեխայի հետ այգեգործությամբ զբաղվել։ Օրինակ՝ նրա հետ ծաղիկներ ցանեք, դրանք խնամելու օրակարգ մշակեք։ Թողեք, որ նա ինքնուրույն պարարտացնի հողը, տնկի բույսը ու ջրի։ Այգու բացակայության դեպքում կարելի է տնային բույսեր մշակել։ Այս տարբերակը թե՛ թերապիա է, թե՛ բույսերի մասին նոր գիտելիքներ ձեռք բերելու հնարավորություն։

Ֆերմա: Ֆերմա այցելելը հետաքրքիր և տպավորիչ կլինի ձեր երեխայի համար։ Կենդանիների հետ անմիջական շփումը էներգիայի աղբյուր լինելուց բացի կարող է ճանաչողական դառնալ նրա համար։ Կենդանիներին շոշափելով ճանաչել, նրանց կերակրել, խաղալ…

Թանգարան: Թանգարաններում հիմնականում արգելվում է ցուցանմուշներին դիպչել։ Եթե գտնեք այնպիսի թանգարան, որտեղ կարելի է ցուցադրված նմուշներին ձեռք տալ, ապա այնտեղ այցն ավելացրեք ձեր և երեխայի առաջիկա պլաններում։

Խոհանոց: Գուցե ձեզ թվա, թե խոհանոցում տեսողության խնդիր ունեցող երեխան սուր կտրող գործիքներից վնասվելուց բացի ոչինչ անել չի կարող, բայց այդպես չէ։ Միասին ինչ-որ բան թխելը հիանալի տարբերակ է հաճելին օգտակարի հետ համատեղելու համար։ Բացի այն, որ ձեր երեխան կկարողանա զարգացնել մոտորիկան, հետաքրքիր ժամանակ անցկացնել ձեզ հետ, նա կարող է նաև զգալ, որ օգտակար է ընտանիքին։ Նրա հետ պատրաստած թխուկները հյուրասիրեք ընտանիքի մյուս անդամներին, հյուրերին ու շեշտեք, թե ով է պատրաստել դրանք։

Շոշափելու գրքեր: Գրախանութներում քիչ չեն նմանատիպ գրքերը, բայց սեփական ձեռքերով պատրաստվածն այլ է։ Տանը եղած մանր-մունր իրերով կարելի է հետաքրքիր գիրք պատրաստել։ Միասին հնարեք կերպարներ, պատրաստեք դրանք և սոսնձեք թղթերին։ Կարելի է օգտագործել կոճակներ, փայլաթիթեղ, օգտագործված մատիտներ, կտոր և այլն։

Պարեր: Երաժշտությունը լիցքաթափվելու արագ, հեշտ տարբերակներից թերևս լավագույնն է։ Հավաքեք ընտանիքի անդամներին և բոլորով պարի երեկո կազմակերպեք, կարող եք նաև համեղ պարգևատրել լավագույն պարողին։ Նման երեկոներ կարելի է կազմակերպել նաև ձեր երեխայի ընկերների հետ։ Լավ առիթ կլինի հասակակիցների հետ հարաբերությունները զարգացնելու համար։

Երաժշտական գործիք: Եթե նկատում եք, որ ձեր երեխան անտարբեր չէ երաժշտության նկատմամբ, միասին գնացեք երաժշտական գործիքների խանութ։ Թույլ տվեք, որ ինքնուրույն ընտրի, թե որ գործիքով է ցանկանում նվագել։ Հնարավորության դեպքում համապատասխան խմբակ հաճախելը հետաքրքրությունների շրջանակը լայնացնելու լավ տարբերակ է։

Փազլ: Ո՞վ չի սիրում փազլ։ Փորձեք միասին փազլ հավաքել։ Սկսեք մեծ կտորներով պատկերներից, մինչ երեխան կհմտանա։ Շոշափելով նա կարող է հավաքել պատկերը, որը նախապես կներկայացնեք նրան։ Բացի այդ, կարող եք օնլայն խանութներից գտնել տակտիլային փազլներ տեսողության խնդիրներ ունեցող անձանց համար։

]]> https://parents.disabilityinfo.am/%d5%bf%d5%a5%d5%bd%d5%b8%d5%b2%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d5%ad%d5%b6%d5%a4%d5%ab%d6%80-%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a5%d6%81%d5%b8%d5%b2-%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%ad%d5%a1%d5%b5%d5%ab-%d5%b0%d5%a5/feed/ 0 Ինչպե՞ս «ընկերանալ» զուգարանի հետ, երբ երեխան աուտիզմ ունի https://parents.disabilityinfo.am/%d5%ab%d5%b6%d5%b9%d5%ba%d5%a5%d5%9e%d5%bd-%d5%a8%d5%b6%d5%af%d5%a5%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%ac-%d5%a6%d5%b8%d6%82%d5%a3%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%b0%d5%a5%d5%bf-%d5%a5%d6%80/ https://parents.disabilityinfo.am/%d5%ab%d5%b6%d5%b9%d5%ba%d5%a5%d5%9e%d5%bd-%d5%a8%d5%b6%d5%af%d5%a5%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%ac-%d5%a6%d5%b8%d6%82%d5%a3%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%b0%d5%a5%d5%bf-%d5%a5%d6%80/#comments Thu, 01 Jun 2017 10:48:45 +0000 http://parents.disabilityinfo.am/?p=810 Տակդիրից զուգարան անցումը բարդ է բոլոր երեխաների համար: Ծնողները, որպես կանոն, մեծ ջանքեր, նյարդեր, ժամանակ են ծախսում երեխաներին զուգարանից օգտվել սովորեցնելու համար: Աուտիզմը երբեմն այս խնդիրն ավելի է բարդացնում: Ինչո՞ւ. որովհետև աուտիզմ ունեցող որոշ երեխաները մեծ դժվարությամբ են փոխում իրենց սովորությունները, գրաֆիկը և դժվարությամբ են հարմարվում նորին: Մասնագետների խորհուրդներին հետևելով` ավելի հեշտ կլինի հաջողություն ասել տակդիրին ու «ընտելանալ» զուգարանին:

Նշաններ, որոնցով աուտիզմ ունեցող երեխան ցույց է տալիս, որ պատրաստ է զուգարանից օգտվելուն

Սովորաբար այդ նշանները նույնն են, ինչ մյուս երեխաների պարագայում: Աուտիզմի դեպքում, սակայն, դրանք կարող են զգալիորեն ուշ հայտնվել: Եթե երեխայի մոտ նկատում եք հետևյալ նշանները, ապա ժամանակն է գործի անցնելու.

  • նա ինչ-որ կերպ հասկացնում է, որ հագուստը թաց է, կամ տակդիրը լցված է,
  • կարողանում է հետևել հրահանգներին, օրինակ՝ նստիր զուգարանակոնքին, և կարողանում է իջեցնել-բարձրացնել իր հագուստը,
  • կարողանում է լիարժեք վերահսկել միզապարկի պարունակությունը (ցերեկվա ընթացքում ավելի քան մեկ ժամ տակդիրը չոր է մնում):

Քայլեր, որոնք աուտիզմ ունեցող երեխային կընտելացնեն զուգարանին

Սկզբունքը նույնն է բոլոր երեխաների համար, պարզապես աուտիզմ ունենալու դեպքում հարկավոր է հավելյալ ուսուցում և ռազմավարություն ունենալ` հաշվի առնելով երեխայի առանձնահատկություններն ու կարիքները: Առաջին ու կարևոր քայլը գիտակցելն է, որ զուգարանից օգտվել սովորելու գործընթացը համատեղ աշխատանք է ձեր ու երեխայի համար:

Մեծ նպատակին հասնելու ճանապարհին հաճախ հարկ է լինում փոքրիկ նպատակներ ստեղծել ու հերթով հաղթահարել դրանք: Այս դեպքում առաջին փոքրիկ նպատակը կարող է զուգարանի մասին գիտելիքների տրամադրումը լինել: Երեխային պատմեք, թե ինչի համար է այն նախատեսված, ինչպես պետք է օգտվել դրանից: Երբ նա կհասկանա ձեզ, համարեք, որ առաջին փոքրիկ քայլն արված է:

Ինչպե՞ս աուտիզմ ունեցող երեխային սովորեցնել զուգարանից օգտվել

Զուգարանից օգտվելն աուտիզմ ունեցող երեխայի համար փոքրիկ խնդիրներից բաղկացած մեծ խնդիր է: Սա հաշվի առնելով` պետք է քայլ առ քայլ մոտենալ նպատակակետին:

Ներկայացնում ենք երեք տարբերակ, որոնք կօգնեն աուտիզմ ունեցող ձեր փոքրիկին սովորեցնել օգտվել զուգարանից:

Խրախուսում և պարգևատրում

Պարգևներն ու գովասանքը կարող են օգնել այս գործում: Քանի դեռ ձեր երեխան քայլ առ քայլ սովորում է, թե ինչպես օգտվել զուգարանից, պետք է խրախուսել, որպեսզի նա շարունակի սովորել: Ի՞նչ են իրենից ներկայացնում պարգևներն ու խրախուսանքը.

  • Կարող եք խրախուսել, ասելով. «[Անունը], ապրես զուգարանակոնքին նստելու համար»:
  • Կարող եք առանց խոսքերի անել դա. օրինակ՝ ծափահարել կամ բութ մատը վեր պարզելով ցույց տալ, որ նա հաջողել է առաջադրանքը:
  • Կարող եք խաղալ նրա հետ:
  • Աստղիկ նշանակել առաջադրանքների նրա պատին:
  • Պարգևատրել սիրած ուտելիքով:

Կախված երեխայի նախասիրություններից` վերոնշյալ կետերը կարող են փոխվել: Նախապես սահմանեք այն պայմանները, որոնց կատարման դեպքում նա պարգևատրման հնարավորություն կունենա: Փորձեք հուսախաբ չանել նրան ու պահեք ձեր խոստումը, բայց մի՛ չարաշահեք պարգևատրումները: Շատ կարևոր է, որ երեխան հավատա ձեզ:

Երբ ձեր երեխան առաջընթաց է գրանցել, դադարեք օգտագործել սնունդը, գործողությունները և խաղալիքները որպես խրախուսման միջոց: Ընդամենը շարունակեք վերբալ և ոչ վերբալ գովասանքը:

Վիզուալ աջակցություն

Աուտիստիկ սպեկտրի խանգարում ունեցող երեխաները հաճախ վիզուալ սովորողներ են: Ուստի կարող եք օգնել նրան` տրամադրելով վիզուալ հուշումներ: Կարող եք վիզուալ գրաֆիկ կազմել` ցույց տալու օգտվելու սահմանված կարգը: Կարող եք պատկերների փոխանակմամբ հաղորդակցման համակարգից (PECS) օգտվել: Կարող եք կարգը փակցնել զուգարանի պատին կամ գիշերանոթի մոտ: Կարող եք բեռնել և տպել զուգարանից օգտվելու օգնականը A4 ձևաչափով հայերեն գրությամբ:

Սոցիալական պատմություններԶուգարանից օգտվելու օգնական

Սոցիալական պատմությունները կիրառվում են` աուտիզմ ունեցող երեխաներին բացատրելու սոցիալական իրավիճակները և օգնելու նրանց սովորելու սոցիալական համապատասխան վարքը: Օրինակ` սոցիալական պատմությունները օգտագործում են պատմություններ պարզ նկարներով, գրված են ձեր երեխայի հեռանկարից, նկարագրում են իրավիճակը, օրինակ` ինչպես օգտվել զուգարանից, մանրամասնում են, թե ինչ է պատահում այս կամ այն իրավիճակում, առաջարկում են, թե ինչպես երեխան կարող է արձագանքել տվյալ իրավիճակում, բացատրում են, թե ինչու երեխան պետք է արձագանքի այդկերպ:

Մասնագիտացած էրգոթերապևտները, լոգոպեդները, վաղ միջամտության մասնագետները կամ դպրոցի ուսուցիչները կկարողանան օգնել ձեզ ստեղծելու սոցիալական պատմություններ ձեր երեխայի համար զուգարանից օգտվելու վերաբերյալ: Եթե ձեր երեխան գնալու է զուգարան իր ընկերոջ տանը կամ տնից դուրս ցանկացած այլ վայրում, ստեղծե՛ք նոր պատմություն այդ իրավիճակի համար: Երբ այդ ամենը տեղի ունենա, ձեր երեխան կկարողանա համապատասխան վարք ցուցաբերել: Երբ գրում եք սոցիալական պատմությունները, օգտագործե՛ք բառեր և պատկերներ, որոնք համապատասխանում են ձեր երեխայի զարգացման մակարդակին:

]]> https://parents.disabilityinfo.am/%d5%ab%d5%b6%d5%b9%d5%ba%d5%a5%d5%9e%d5%bd-%d5%a8%d5%b6%d5%af%d5%a5%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%ac-%d5%a6%d5%b8%d6%82%d5%a3%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%b0%d5%a5%d5%bf-%d5%a5%d6%80/feed/ 0 Սեռական կրթության անհրաժեշտությունը, երբ երեխան մտավոր խնդիրներ ունի https://parents.disabilityinfo.am/%d5%bd%d5%a5%d5%bc%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%af%d6%80%d5%a9%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d5%a1%d5%b6%d5%b0%d6%80%d5%a1%d5%aa%d5%a5%d5%b7%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a8/ https://parents.disabilityinfo.am/%d5%bd%d5%a5%d5%bc%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%af%d6%80%d5%a9%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d5%a1%d5%b6%d5%b0%d6%80%d5%a1%d5%aa%d5%a5%d5%b7%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a8/#comments Wed, 25 Jan 2017 17:43:41 +0000 http://parents.disabilityinfo.am/?p=805 Սեքսի, սեռականության մասին գիտելիքների կարիք ունեն բոլոր երեխաներն ու դեռահասները: Մտավոր խնդիրներ ունեցող մարդիկ բոլորի պես սեքսուալ մտքեր, ցանկություններ, հայացքներ, զգացողություններ ու պատկերացումներ ունեն:

Երբ մտավոր խնդիրներ ունեցող մարդիկ արտահայտում են իրենց սեռականությունը, դա մյուսների կողմից որպես «խնդիր» է ընկալվում: Թեև մտավոր խնդիրներ ունեցող մարդիկ մյուսների համեմատ առավել հաճախ են բախվում անցանկալի հղիության, նրանք սեռավարակներ ստանալու և փոխանցելու ռիսկային գոտում են, ենթարկվում են սեռական շահագործման, նրանց սեռական դաստիարակությունը թերի է մնում, ու շատ ծնողներ պատշաճ ուշադրություն այդ հարցին չեն նվիրում:

Կարևոր է, որ բոլոր երիտասարդները կրթված լինեն սեքսի վերաբերյալ և հնարավորություն ունենան բացահայտելու, վայելելու և դրսևորելու իրենց սեքսուալությունը դրականորեն:

Սեքսուալ զարգացում

Մտավոր խնդիրներ ունեցող մարդկանց մեծ մասի սեռահասունացման տարիքը նույնն է, ինչ մյուսների դեպքում, նրանք նույն հորմոնալ ու ֆիզիկական փոփոխություններն են կրում, ինչ մյուսները: Անհրաժեշտ ցուցաբերել անհատական մոտեցում, աջակցել և ավելի խորը, բայց միևնույն ժամանակ ավելի մատչելի գիտելիքներ տրամադրել: Օրինակ, կարող են կարևոր լինել «հանրային» և մասնավոր» կոնցեպտները և պարզաբանել, թե որ վարքագիծը որտեղ է նպատակահարմար կիրառել։

Պետք է նկատի ունենալ, որ մտավոր խնդիր ունեցող յուրաքանչյուր դեռահաս ինքը կարող է հուշել, թե որքան մատչելի պետք է լինի նրան տրվելիք ինֆորմացիան:

Սեռական վնասի բարձր ռիսկայնություն

Մտավոր խնդիրներ ունեցող մարդիկ բնակչության մյուս խմբերի համեմատությամբ ավելի շատ են ենթարկվում շահագործման, այդ թվում՝ սեռական բռնության: Առանց բավարար սեքս կրթության և պաշտպանողական վարքի ընկալման, նրանք կարող են հայտնվել սեռավարակների և չպլանավորված հղիության ռիսկային խմբում։

Վտանգի ենթարկվելու ռիսկը մեծացնող գործոնները մի քանիսն են.

  • Սեռական խնդիրների մասին գիտելիքների պակասը
  • Սեքսի մասին սխալ տեղեկատվությունների ստացումը ոչ հավաստի աղբյուրներից
  • Սեփական մարմնում կատարվող փոփոխությունները չընկալելը
  • Շրջապատի օգնությունից կախված լինելը և նրանց վստահելը
  • Զիջողականությունը նրանց հանդեպ, ում աջակցության կարիքը կա
  • Ինքնավստահության բացակայությունը
  • Գերպաշտպանված կենսակերպը և սահմափակված սոցիալական շփումները

Ի՞նչը կարող է ծնողներին կամ խնամակալներին խոչընդոտել սեռական դաստիարակության հարցում

Ընդհանուր որոշ պատճառներով շատ ծնողներ ու խնամակալներ կարող են բաց թողնել երեխայի սեռական դաստիարակության պահը.

  • Տարածված կարծիք կա, թե մտավոր խնդիրներ ունեցող դեռահասները սեքսի մասին գիտելիքների կարիք չունեն, քանի որ նրանք միշտ «երեխա» են մնալու և սեռահասունություն չեն ապրելու:
  • Շատ ծնողներ կարծում են, թե թեմային տեղյակ լինելը կարող է նպաստել պրակտիկ գործողություններին կամ անցանկալի հղիությանը: Նրանք հույս ունեն, թե չիմացությունն իրենց երեխաներին հետ է պահում սեռական ցանկությունից: Իրականում ճիշտ հակառակ երևույթն է տեղի ունենում:
  • Որոշ ծնողներ կարծում են, թե բարդ է սեքսի մասին խոսել ու առավել բարդ կլինի մտավոր խնդիրներ ունեցող անձի դեպքում:
  • Ծնողներ էլ կան, ովքեր փորձել են թեման շոշափել, բայց սխալ տարբերակ ընտրելով` չեն կարողացել երեխային պատշաճ ու հասանելի ինֆորմացիա տրամադրել: Անհաջող փորձերը կարող են հետ պահել նրանց:
  • Շատերին կարող են խանգարել ազգային ավանդույթներն ու կարծրատիպերը: Ոչ բոլոր ընտանիքներում են ծնողները երեխաների հետ սեքսի մասին խոսում:
  • Ծնողները կարող են հույսը դպրոցի վրա դնել ու տանը չանդրադառնալ այդ հարցին:

Գիտելիքների տրամադրման ընդհանուր բարդություններ

Որևէ մեկը չի ասում, թե հեշտ է մտավոր խնդիրներ ունեցող դեռահասին սեքսի մասին գիտելիքներ տալը: Որևէ մեկը չի ասում, թե բոլոր ծնողները պատրաստ են ու գիտեն, թե ինչպես անել: Ընդհանուր դժվարություններ կան, որ հանդիպում են ծնողներից շատերին.

  • Առավել դանդաղ տեմպով կրթելը
  • Հաղորդակցության խնդիրներ
  • Գրագիտության սահմանափակ հմտություններ
  • Աբստրակտ մտածողության և ըմբռնման դժվարություններ
  • Անհանգստությունը՝ առնչվող կենսափորձին:

Սեռական կրթության ասպեկտները

Եթե սեռական դաստիարակության իդեալական մոդելի մասին խոսենք, ապա այն պետք է տեղեկություններ պարունակի.

  • Ինքնագնահատականի
  • Հարաբերություններ զարգացնելու և պահպանելու սոցիալական հմտությունների,
  • Հանրային և մասնավոր մարմնի մասերի, վայրերի և վարքի
  • Տարբեր տեսակի հարաբերությունների
  • Անձնական անվտանգության- պաշտպանիչ վարքագծի
  • Հարաբերությունների հաղթահարման կամ մերժման
  • Սեքսի և հարաբերությունների, այդ թվում` ամուսնության
  • Սեռական հասունության ժամանակ ֆիզիկական ու զգայական փոփոխությունների
  • Նույնասեռականության
  • Դաշտանի
  • Վերարտադրողական ֆունկցիայի
  • Տեղին ու անտեղի սեռական դրսևորման
  • Սեռավարակների
  • Անվտանգ ու ապահով սեքսի
  • Ձեռնաշարժության
  • Բեղմնականխման մասին:

Սեռական դաստիարակության առավելությունները

Մտավոր խնդիրներ ունեցող դեռահասների համար սեռական դաստիարակության առավելություններից են.

  • Սոցիալական հմտությունների ավելացումը
  • Բարձր ինքնագնահատականը
  • Ինքնուրույնությունը
  • Սեռականության հանդեպ ունեցած պատասխանատվության ավելի մեծ զգացումը
  • Սեռական բռնության, սեռավարակների և անցանկալի հղիության ռիսկի նվազեցումը
  • Վարքագծի փոփոխությունը
  • Առողջ ընտրությունը
  • Ռիսկային վարքագծի նվազեցումը:

 Սեռական դաստիարակության ճիշտ ժամանակը

Առաջարկները ներառում են.

  • Երեխան երբեք փոքր չէ մարմնի մասերի անուններն իմանալու, «հանրայինը» և «անձնականը» տարբերակելու համար:
  • Ծնողները պետք է հետևեն, թե երեխաները ե՛րբ են սկսում հետաքրքրություն ցուցաբերել սեքսի նկատմամբ. օրինակ` եթե ֆիլմում համբույրի տեսարանի ժամանակ սկսում են հարցեր տալ:
  • Սեռական դաստիարակությունը ենթադրում է շարունակական գործընթաց, այն մեկանգամյա զրույց չէ: Դեռահասները պետք է մի թեմայից մյուսին անցնեն, պետք է յուրացնեն ինֆորմացիան: Երբեմն դա կարող է երկարատև գործընթաց լինել, քանի որ հատկապես մտավոր խնդիրներ ունենալու դեպքում երեխաները մատչելի ինֆորմացիայի կարիք ունեն:

Հիշել

  • Հաճույք ստանալու, սեռական ցանկություններն արտահայտելու և առողջ ապրելակերպի համար բոլոր դեռահասները մարդկային շփման, սեռական դաստիարակության կարիք ունեն:
  • Սեռական դաստիարակությունը կարող է նվազեցնել բռնության, անցանկալի հղիության, սեռավարակների ռիսկը:
  • Ճիշտ ժամանակ ընտրեք թեմային անդրադառնալու համար: Երեխան ինքը ձեզ կհուշի, թե երբ է պետք գործի անցնել:
  • Չափազանց լուրջ մի՛ եղեք:

Աղբյուրը՝ betterhealth.vic.gov.au

]]> https://parents.disabilityinfo.am/%d5%bd%d5%a5%d5%bc%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%af%d6%80%d5%a9%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d5%a1%d5%b6%d5%b0%d6%80%d5%a1%d5%aa%d5%a5%d5%b7%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a8/feed/ 0 Բաներ, որ աուտիզմ ունեցող երեխաներին կարելի է թույլ տալ https://parents.disabilityinfo.am/%d5%a2%d5%a1%d5%b6%d5%a5%d6%80-%d5%b8%d6%80-%d5%a1%d5%b8%d6%82%d5%bf%d5%ab%d5%a6%d5%b4-%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a5%d6%81%d5%b8%d5%b2-%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%ad%d5%a1%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%ab%d5%b6-%d5%af/ https://parents.disabilityinfo.am/%d5%a2%d5%a1%d5%b6%d5%a5%d6%80-%d5%b8%d6%80-%d5%a1%d5%b8%d6%82%d5%bf%d5%ab%d5%a6%d5%b4-%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a5%d6%81%d5%b8%d5%b2-%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%ad%d5%a1%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%ab%d5%b6-%d5%af/#comments Tue, 15 Nov 2016 14:46:55 +0000 http://parents.disabilityinfo.am/?p=800 Երբեմն աուտիզմ ունեցող երեխաների դեպքում դաստիարակության գործընթացը և ծնողների մեթոդները տարբերվում են՝ ելնելով անձնային առանձնահատկություններից: Թեև յուրաքանչյուր երեխայի դեպքում կարևոր է անհատական մոտեցումը, աուտիզմ ունեցող երեխայի դեպքում թերևս ծնողները «չի կարելի»-ների ցուցակից կարող են որոշ բացառություններ անել:

1) Վազվզել միջանցքով

Տանը, դպրոցում, հիվանդանոցում ու ամենուր, որտեղ երկար միջանցքներ կան, հաճախ կարելի է տեսնել, թե ինչպես են ծնողները բարկանում երեխաների վրա: Ինչո՞ւ չի կարելի վազվզել միջանցքում. ո՞վ է սահմանել այդ կանոնը: Թույլ տվեք, որ աուտիզմ ունեցող ձեր փոքրիկը վայելի միջանցքի երկարությունը վազքով հաղթահարելու հաճույքը, նրան ժպտալու առիթ տվեք: Գաղտնիք չէ, որ այս փոքրիկների համար կարևոր է միջավայրը, և ուրեմն, եթե նա վազվզում է միջանցքում, ուրեմն իրեն հարմարավետ է զգում այդ տարածքում:

2) Չմփչմփացնել լողավազանում կամ լոգարանում

Չկա մի այնպիսի ծնող, ով չբարկանա, երբ երեխան լողալիս շուրջբոլորը ջուր է տարածում: Բայց չէ՞ որ դա այնքա՜ն զվարճալի է: Բոլոր երեխաներին հատուկ է այդպես լողալ: Իսկ ինչո՞ւ են մեծահասակները բարկանում: Էլ ինչի՞ համար է լողավազանը, ինչի՞ համար են սրբիչները: Մի՛ պահ դադարեք հետևել «չի կարելի»-ների ցուցակին և ուշադրություն դարձրեք, թե որքան հաճելի է երեխային խաղալ ջրում, ջուր ցողել նաև ձեզ վրա: Միացե՛ք նրա զվարճանքին, ու այդ դեպքում արգելելու պատճառ չի լինի:

3) Նախաճաշին ճաշ ուտել… կամ նախաճաշի փոխարեն ադի-բուդի…

Երեխաները հաճախ ախորժակի կորուստ են ունենում, դրա հետևանքով հյուծվում են: Աուտիզմ ունեցող երեխաների ծնողներին հատկապես ծանոթ է այս իրավիճակը: Քաղցած չմնալու և գոնե որոշ վիտամիններ ստանալու համար թույլատրեք, որ երեխան ուտի այն, ինչ ինքն է ցանկանում, ոչ թե ինչ պետք է: Այո՛, այդպես ամեն օր հնարավոր չէ, բայց լինում են դեպքեր, երբ ադի-բուդին ոչնչից լավ է: Մի՛ ստիպեք ուտել այն, ինչ չի ցանկանում: Ի դեպ, գաղտնիք չէ, որ տհաճությամբ ընդունած սնունդն օրգանիզմն ինչպես հարկն է չի էլ յուրացնում:

4) Կեղտոտվել, բայց շարունակել խաղալ

Խաղահրապարակ գնալիս անհնար է չհանդիպել ծնողների, ովքեր անընդհատ դիտողություն են անում երեխաներին ու պահանջում հագուստը չկեղտոտել: Ինչո՞ւ: Էլ ինչի՞ համար են խաղահրապարակները: Դրանք դրսում են կառուցված ու անհնար է հողերի, ավազների մեջ մաքուր մնալ: Աուտիզմ ունեցող երեխաների համար կարևոր է միջավայրի հարմարավետությունը: Եթե երեխան այնտեղ իրեն լավ է զգում, մի՛ արգելեք վայելել տաք, արևոտ օրն ու մի՛ ճնշեք նրան դիտողություններով: Կեղտոտ հագուստը կարելի է լվանալ, իսկ երեխային հիասթափեցնելը կարող է անդառնալի լինել:

5) Ուտել հեռուստացույց դիտելիս

Այո՛, լավագույն տարբերակը չէ: Մասնագետներն ասում են, որ ուտելիս չպետք է որևէ այլ բանով զբաղվել: Իսկ ի՞նչ անել, եթե այլ կերպ երեխան հրաժարվում է ուտելուց: Աուտիզմ ունեցող երեխաները քմահաճ են նաև այս հարցում, դրա համար էլ ավելի լավ է դեմ գնալ կանոններին ու թողնել, որ ուտի այնպես, ինչպես ինքն է ցանկանում: Իրականում կարևորը նրա կուշտ լինելն է:

6) Մի քանի կում սուրճը վնասակար չէ

Սուրճն իհարկե օգտակար չէ երեխաներին, բայց մի քանի կումը դժվար թե վնասակար կլինի: Եթե ձեր երեխան սիրում է մեծահասակների այդքան սիրելի ըմպելիքը, ապա թույլ տվեք, որ մի փոքր խմի: Սա ևս առիթ է նրան կողմնակի սնունդ տալու: Համաձայնեք՝ դատարկ սուրճն այնքան էլ համեղ չէ…

7) Չուտել սեղանի շուրջը

Իհարկե, կատարյալ է, եթե աուտիզմ ունեցող ձեր փոքրիկն ուտում է սեղանի շուրջը: Իսկ եթե ո՞չ… Միթե կանոնների պատճառով նրան պետք է զրկել սնվելուց: Իհարկե ո՛չ: Այո՛, նրան կարելի է ուտել որտեղ ցանկանա: Եվ դարձյալ՝ կարևորը սնվելն է:

8) Ցատկոտել ջրափոսում

Իսկ ի՞նչ վատ կամ վտանգավոր բան կա դրանում: Ու կրկին՝ աուտիզմ չունեցող բոլոր երեխաների ծնողների կողմից արգելված երևույթ: Աուտիզմ ունեցողների ծնողները կհասկանան… Չէ՞ որ նրանք հաճախ հենց իրենք են երեխաներին ցատկոտել սովորեցնում: Իսկ ավելի զվարճալի տարբերակ, քան անձրևաջրով լցված փոսերն են, չկա:

9) Չափից շատ կամ չափից բարձր խոսել

Աուտիզմ ունեցող երեխաները սովորաբար քիչ, հազվադեպ են խոսում կամ էլ առհասարակ խոսելու դժվարություն են ունենում: Այնպես որ, եթե ձեր փոքրիկը որոշել է խոսել, հարկ չկա ընդհատել նրան կամ հորդորել ցածր խոսել: Նա պետք է ոգևորված լինի ու զգա, որ կարևորում եք խոսելու նրա կարողությունը:

10) Ցատկոտել անկողնու վրա

Աուտիզմ ունեցող երեխաները, ի տարբերություն մյուսների, որոշ բաներ բավականին ուշ են սկսում անել: Դրանցից մեկը կարող է հասարակ թվացող ցատկելը լինել: Եթե ձեր փոքրիկը սովորել է կամ փորձում է սովորել անել դա ու անկողինն է ընտրել, մի՛ շտապեք արգելել նրան: Սա ժամանակավոր է, բոլոր երեխաները սիրելի զբաղմունք ունեն, որ տարիքի հետ դադարում են գոյություն ունենալ: Մի՞թե արժի կոտրել երեխային՝ հանուն ծնողական կանոնների: Կարևոր է, որ երեխան քաջալերվի ամեն մի նոր ձեռքբերման ժամանակ: Ցատկել սովորելն աուտիզմ ունեցող երեխայի համար ձեռքբերում է:

Հ.Գ. Կարող է թվալ, թե առանձնացված կետերը կխոչընդոտեն դաստիարակել երեխային, բայց այդ մասին մտածելուց առաջ արժե մի պահ մտածել, թե իրականում ի՞նչ վնաս կարող է հասցնել լոգարանից դուրս թափված ջուրը: Սրանք հասարակ բաներ են, որ աուտիզմ ունեցող երեխաներին երջանկացնում են:

]]> https://parents.disabilityinfo.am/%d5%a2%d5%a1%d5%b6%d5%a5%d6%80-%d5%b8%d6%80-%d5%a1%d5%b8%d6%82%d5%bf%d5%ab%d5%a6%d5%b4-%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a5%d6%81%d5%b8%d5%b2-%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%ad%d5%a1%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%ab%d5%b6-%d5%af/feed/ 0 Խոսեք երեխայի հաշմանդամության մասին https://parents.disabilityinfo.am/%d5%ad%d5%b8%d5%bd%d5%a5%d6%84-%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%ad%d5%a1%d5%b5%d5%ab-%d5%b0%d5%a1%d5%b7%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d5%a4%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d5%b4%d5%a1%d5%bd%d5%ab%d5%b6/ https://parents.disabilityinfo.am/%d5%ad%d5%b8%d5%bd%d5%a5%d6%84-%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%ad%d5%a1%d5%b5%d5%ab-%d5%b0%d5%a1%d5%b7%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d5%a4%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d5%b4%d5%a1%d5%bd%d5%ab%d5%b6/#comments Mon, 24 Oct 2016 11:42:38 +0000 http://parents.disabilityinfo.am/?p=794 Շատ ծնողներ խուսափում են խոսել իրենց երեխայի հաշմանդամության մասին, մտածելով, թե այդկերպ կկարողանան խուսափել իրականությունից: Լռությունը, սակայն, չի կարող փոխել իրականությունը, ուստի պետք է խոսել: Երեխայի հաշմանդամության մասին լռելով, նրան հասարակությունից թաքցնելով` որևէ լավ արդյունքի չեք հասնի: Պետք է խոսել, քանի որ դա մարդկանց կօգնի ճիշտ հասկանալու և ընդունելու ձեր երեխային: Սակայն ինչպե՞ս խոսել, ո՞ւմ հետ, որքա՞ն ինֆորմացիա տալ….

Ինչո՞ւ խոսել երեխայի հաշմանդամության մասին

Երեխան ձեր կյանքի մի մասն է, ու ձեզ շրջապատող մարդիկ պետք է իմանան, թե որն է խնդիրը: Որքան շատ տեղեկացված լինեն ձեր և երեխայի մասին, այնքան հեշտ կլինի աջակցել ձեզ: Ընկերների ու հարազատների հետ խոսելը կօգնի լիարժեք զգալու և ընդունելու իրականությունը:

Զուգընկերոջ հետ զրույցները կօգնեն հաղթահարելու վախը, անօգնականության զգացումն ու կնպաստեն հարաբերությունների պահպանմանը: Եթե ընտանիքում ուրիշ երեխաներ կան, լսեք նրանց, նրանց հետ ևս խոսեք ձեր հաշմանդամություն ունեցող երեխայի մասին: Նրանք ընտանիքի անդամ են, բացի այդ, երեխա են ու աջակցության կարիք ունեն:

Մարդկանց հետ խոսելը կարող է դժվար լինել

Որևէ մեկը չի ասում, թե երեխայի հաշմանդամության մասին խոսելը հեշտ է: Բարդ է, և դա նորմալ է: Պատճառները կարող են տարբեր լինել:

  • Դուք դեռևս խնդիրն ընկալելու, դրան համակերպվելու փուլում եք:
  • Դեռ պատրաստ չեք խոսելու: Գուցե ցանկանում եք նախ ինքներդ հասկանալ, ընդունել ու համակերպվել իրականության հետ:
  • Ցանկանում եք դրական տրամադրվել, բայց բարդ է դրան հասնել:
  • Վախենում եք ձեր զգացմունքներից:
  • Չեք ցանկանում մարդկանց տեղեկացնել երեխայի խնդրի մասին, որպեսզի խուսափեք հնարավոր հարցերից:
  • Անհանգստանում եք, թե մարդիկ ինչպես կարձագանքեն:
  • Ձեզ թվում է, թե հարկ եղածից ավելին կասեք:
  • Կարող է թվալ, թե երեխան վատ վերաբերմունքի կարժանանա, եթե մարդիկ իմանան նրա հաշմանդամության մասին:
  • Գուցե խուսափում եք հնարավոր խղճահարությունից:
  • Հնարավոր է` փորձեք պաշտպանել երեխային` իր մասին նրան տրվելիք հնարավոր հարցերից:
  • Թեև ընտանիքում չեն բարձրաձայնում, բայց ամաչում են հաշմանդամություն ունեցող երեխայի առկայությունից և այլն:

Երբ խոսել, ում հետ և ինչ ասել

Երբ

Նորմալ է, եթե ձեզ ժամանակ է հարկավոր փաստն ընդունելու համար: Պարտադիր չէ, որ մարդիկ անմիջապես տեղեկանան: Անգամ այն դեպքում, երբ արդեն սկսել եք խոսել, կարող եք կանգ առնել: Նորմալ է, եթե ասեք, որ նախընտրում եք ավելի ուշ վերադառնալ թեմային: Որևէ մեկը ձեզ դատելու իրավունք չունի:

Ում հետ

Վաղ թե ուշ պետք է խոսեք: Երեխայի մանկապարտեզի կամ դպրոցի մասնագետները պետք է տեղյակ լինեն, թե ինչ մոտեցում է անհրաժեշտ: Ընտանիքի անդամներն ու ընկերներն էլ, հավանաբար, օգնելու, աջակցելու ցանկություն կունենան ու պետք է տեղյակ լինեն, թե ինչպես:

Երբ խոսքը կողմնակի մարդկանց մասին է, ինքներդ պետք է որոշեք, թե ում և հատկապես ինչ ասեք:

Ինչ ասել

Դուք պարտավոր չեք երեխայի հաշմանդամության բոլոր մանրամասները բոլորին պատմել: Այնքան ինֆորմացիա տվեք, որքան հարկ եք համարում: Օրինակ` այն մարդկանց, ում հազվադեպ եք հանդիպում, քաղաքավարության համար կարող եք միայն հիմնական տեղեկություններ տալ:

Կարող եք նախապես որոշել, թե ում ինչ եք պատմելու: Կարող եք խորհրդակցել մտերիմների հետ: Այդպես կարող եք ձեր կողակցի կամ ընտանիքի մյուս անդամների հետ կիսել երեխայի հաշմանդամության մասին մարդկանց տեղեկացնելու պատասխանատվությունը:

Ուշադիր եղեք, քանի որ ձեր տված ինֆորմացիան է, որ հիմք է ծառայելու մարդկանց` երեխայի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքին: Առաջնահերթ երեխայի ուժեղ կողմերի, ընդունակությունների մասին խոսելով` շրջապատի մարդկանց էլ կստիպեք տարանջատել նրան իր ունեցած հաշմանդամությունից, դիտարկել որպես անհատ, նրա մեջ տեսնել մարդուն, ոչ թե հաշմանդամությունը:

Ինչպես խոսել այս կամ այն մարդու հետ

Դուք և ձեր զուգընկերը կարող եք տարբեր հայացքներ ունենալ երեխայի հաշմանդամության վերաբերյալ: Դա նորմալ է: Այդ տարբերությունն ընդունելը կնպաստի ձեր հարաբերությունների ամրությանը: Զգալով, որ ընկալվում ու ընդունվում են դիմացինի կողմից, մարդիկ ավելի ջանասիրաբար են աշխատում: Նրա տեսակետն ընդունելով` կկարողանաք խուսափել տարաձայնություններից ու ավելի մտերմանալ: Դա կօգնի հաղթահարելու սթրեսն ու համակերպվել այն փոփոխությունների հետ, որ հաշմանդամություն ունեցող երեխան կբերի ձեր առօրյա:

Ձեր զգացողությունների մասին խոսելով` կարող եք ավելի լավ հասկանալ միմյանց: Ինչ էլ  լինի, խոսեք, քանի որ նա էլ հավասարապես ծնող է ու պետք է խնամի երեխային, տեղյակ լինի իրավիճակին:

Առանց մեկը մյուսին դատելու փորձեք աջակցել միմյանց: Ցույց տվեք, որ լսում եք ձեր զուգընկերոջը, որ հասկանում եք նրան, որ պատրաստ եք օգնելու:

Շատ կարդացեք, ավելի շատ ինֆորմացիա հավաքեք ձեր երեխայի հաշմանդամության, նրա կարիքների ու խնամքի մասին: Աշխատեք, որպեսզի խնդիրներից ձեր անձնական կյանքը չտուժի:

Ձեր մյուս երեխաների հետ խոսելիս հաշվի առեք նրանց տարիքը, սեռը, բնավորությունն ու ըստ այդմ համապատասխան մոտեցում ցուցաբերեք: Նրանք կարող են հարցեր ունենալ իրենց քրոջ/եղբոր հաշմանդամության, նրա հետ շփման վերաբերյալ: Կարևոր է, որ ընտանիքի բոլոր անդամները, այդ թվում նաև` երեխաները, շփվեն հաշմանդամություն ունեցող երեխայի հետ: Պատասխանեք երեխաների բոլոր հարցերին, բայց այնպես, որ մատչելի լինի: Մի խուսափեք խոսել առկա ու հնարավոր խնդիրների մասին: Նրանք պետք է պատրաստ լինեն հնարավոր զարգացումներին:

Ձեր երեխաներին լսելիս առանց քննադատելու կամ մեղադրելու ցույց տվեք, որ նրանց զգացողությունները, վախը կամ անհանգստությունը նորմալ են: Կարող եք ձեր զգացողություններով ևս կիսվել, քանի որ այդպես նրանք կհասկանան, որ միայնակ չեն, և որ ծնողներն աջակցում են:

Ձեր օրինակով ու նաև զրուցելիս երեխաներին սովորեցրեք, որ հաշմանդամություն ունեցող անձանց հետ ավելի համբերատար պետք է լինել, որովհետև այլ կերպ հարաբերությունները կարող են տուժել: Կարող եք, օրինակ` ասել, որ քրոջ/եղբոր հետ խաղալիս հարկավոր է ավելի համբերատար լինել, քանի որ որոշ գործողություններ նա ավելի դժվարությամբ է կատարում:

Հիշեք, որ դուք նման խնդիրներ ունեցող միակ ծնողը չեք, և, համացանցն օգտագործելով, կարդացեք այն ծնողների գրառումները, ովքեր արդեն իսկ շրջանցել են այն փուլը, որում հիմա դուք եք գտնվում:

Ձեր ընտանիքն ու ընկերները լավագույնս կարող են աջակից լինել: Երեխայի հաշմանդամության մասին տեղեկանալով` նրանք վերջինիս հետ ավելի լավ կկարողանան շփվել: Նրանց աջակցությունը կօգնի հաղթահարելու վախն ու անհանգստությունը, որ հնարավոր է ունենաք:

Նորմալ է, որ ձեր ընտանիքի անդամներն ու ընկերները հաշմանդամության մասին բավարար գիտելիքներ չունենան: Որևէ մեկը դրա համար մեղավոր չէ. խոսեք ու կիսվեք ձեր գիտելիքներով: Երեխայի խնդիրներից բացի խոսեք նաև նրա կարիքների մասին, որպեսզի նրա հետ շփվելիս մտերիմները բարդություն չունենան: Տեղեկացրեք, թե երեխան ինչով է սիրում զբաղվել, ինչ խաղեր է նախընտրում խաղալ, ինչ գրքեր, մուլտեր են նրան հետաքրքրում:

Իհարկե, կլինեն մարդիկ, ովքեր անկախ ձեր տրամադրած տեղեկություններից, չեն կարողանա համապատասխան վերաբերմունք ցուցաբերել: Հանգիստ թողեք այդ մարդկանց ու առաջ շարժվեք:

Հաշմանդամություն ունեցող այլ երեխաների ծնողների հետ շփումը շատ օգտակար կարող է լինել: Նրանց փորձին ծանոթանալով, նրանց ունեցած վերելքներն ու վայրէջքները, կողմնակի մարդկանց հետ շփման փորձը կարող են օգնել ձեզ ավելի հեշտ հաղթահարելու իրավիճակը:

Մանկապարտեզում կամ դպրոցում երեխայի հետ աշխատող մասնագետները պետք է ճշգրիտ ու ամբողջական ինֆորմացիա ունենան նրա մասին: Հնարավոր է` հարկ լինի պարբերաբար խոսել նրանց հետ, գուցե նաև ծանոթացնել երեխայի հետ զբաղվող այլ մասնագետների հետ, որպեսզի կրթական պրոցեսը հնարավորինս հարմարեցվի երեխայի կարիքներին:

Շատ կարևոր է խոսել նաև դպրոցի կամ մանկապարտեզի սաների հետ: Նրանք օրվա մի մասը ձեր երեխայի կողքին են ու պետք է իմանան, թե ինչպես շփվել: Բայց մի բանում կարող եք վստահ լինել. երեխաներն իրենց ներսում ներառման խնդիր չեն ունենում:

Աղբյուրը` raisingchildren.net.au

]]> https://parents.disabilityinfo.am/%d5%ad%d5%b8%d5%bd%d5%a5%d6%84-%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%ad%d5%a1%d5%b5%d5%ab-%d5%b0%d5%a1%d5%b7%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d5%a4%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d5%b4%d5%a1%d5%bd%d5%ab%d5%b6/feed/ 0 8 տարբերակ, որով Դաունի համախտանիշ ունեցող երեխան կարող է բարելավել ձեր կյանքը https://parents.disabilityinfo.am/8-%d5%bf%d5%a1%d6%80%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%a1%d5%af-%d5%b8%d6%80%d5%b8%d5%be-%d5%a4%d5%a1%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%ab-%d5%b0%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d5%ad%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%ab%d5%b7-%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a5/ https://parents.disabilityinfo.am/8-%d5%bf%d5%a1%d6%80%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%a1%d5%af-%d5%b8%d6%80%d5%b8%d5%be-%d5%a4%d5%a1%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%ab-%d5%b0%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d5%ad%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%ab%d5%b7-%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a5/#comments Mon, 26 Sep 2016 16:01:04 +0000 http://parents.disabilityinfo.am/?p=788 Հղիության ընթացքում բժիշկները տեղեկացրել են, որ ձեր փոքրիկը Դաունի համախտանիշ ունի: Գուցե չվստահեք նախնական ախտորոշմանը, գուցե մտածեք, թե դա ձեր կյանքի ամենավատ օրն է:

Շատերի պես, դուք էլ գուցե ներքին համոզմունք ունեք, որ հիանալի կյանք եք ունենալու: Ի վերջո, դուք կատարյալ եք. լավ կյանքով եք ապրել, բարձր արժեհամակարգի տեր եք, բարդ աշխատանք եք ունեցել, կրթություն, ձգտումներ, լավ արտաքին ու առողջություն: Կյանքը ձեզ համար պետք է որ լավ շարունակվի: Իսկ հիմա մտածում եք, թե կյանքն անարդար է:

Մենք կպատմենք, թե ինչպես Դաունի համախտանիշը կարող է ձեր կյանքն ավելի լավը դարձնել: Եվ այսպես, ի՞նչ կստանաք փոքրիկի ծննդից: Ինչպե՞ս կարող է այդ երեխան փոխել ձեզ ու ավելի լավը դարձնել:

1. Դուք կսովորեք համբերատար լինել: Հնարավոր է` մի փոքր ավելի երկար սպասեք ձեր փոքրիկի առաջին բառերին, առաջին քայլերին: Ձեր ընկերներն ասես մրցակցում են, հպարտանում, երբ իրենց երեխան բոլորից առաջ է անցնում, ավելի շուտ է սկսում խոսել կամ քայլել: Սակայն դա մրցելու առիթ չէ: Մի՞թե մի փոքր աբսուրդ չէ երեխաներին միմյանց դեմ հանել: Կզայրանայի՞ք ձեր երեխայի վրա, եթե նա գլուխն ուսերին ամուր պահելու համար մի քանի շաբաթ ավելի սպասեր: Եթե ձեր «նորմալ» երեխան փոքրամարմին է ձեր ընկերների երեխաների համեմատ, մի՞թե դրանով պարտված եք դուրս գալիս:

2. Դուք կճանաչեք սիրո իսկական իմաստը: Ո՞վ է արժանի ձեր սիրուն: Կա՞ն նախապայմաններ, որոնց դեպքում պետք է որևէ մեկն արժանի լինի ձեր սիրուն: Մի՞թե ինչ-որ մեկն իր քթի ձևի կամ մաթեմատիկական բարձր գիտելիքներ չունենալու պատճառով մյուսներից քիչ է արժանի ձեր սիրուն: Դուք կիմանաք, որ սերը սահման չունի, չունի որևէ կանոն կամ ակնկալիք, որ սերը գոյություն ունի բոլորիս համար, անկախ նրանից, թե ինչ տեսք ունեք կամ ո՞վ եք, քանի՞ քրոմոսոմ ունեք. յուրաքանչյուրն արժանի է սիրո:

3. Կկոտրեք ձեր կարծրատիպերը: Կդառնաք ազատ մտածելակերպ ունեցող այն մարդը, ում միշտ գաղտնի նախանձել եք:

4. Դուք անվախ ու ավելի անհոգ կդառնաք: Միակ բանը, որ կխաթարի ձեր կյանքը Դաունի համախտանիշ ունեցող երեխայի ծնող դառնալու դեպքում՝ ժամանակ ու մտավոր ռեսուրսներ տրամադրելն է այն մտքերին, թե արդյոք ինչ-որ բան կարո՞ղ է կամ չի կարող պատահել:

5. Դուք շրջապատված կլինեք իսկապես հաճելի մարդկանցով:

6. Դուք հոգեբանորեն կշահեք ձեր նվիրվածությունից և կվաստակեք ձեր երեխայի ու շատ-շատերի սերը, հիացմունքը:

7. Դուք հոգեպես կաճեք: Այդ ճանապարհի առաջին քայլը կարեկցանքն է: Դալայ լաման ասում էր, որ այդ ճանապարհով առանց ուրախության քայլել չեք կարող:

8. Դուք պարզապես կարող եք հասկանալ կյանքի իսկական իմաստը:

Աղբյուրը՝ www.hubpages.com

]]> https://parents.disabilityinfo.am/8-%d5%bf%d5%a1%d6%80%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%a1%d5%af-%d5%b8%d6%80%d5%b8%d5%be-%d5%a4%d5%a1%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%ab-%d5%b0%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d5%ad%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%ab%d5%b7-%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a5/feed/ 0 Ինչպե՞ս պահպանել ամուսնությունը, եթե ձեր երեխան աուտիզմ ունի https://parents.disabilityinfo.am/%d5%ab%d5%b6%d5%b9%d5%ba%d5%a5%d5%9e%d5%bd-%d5%ba%d5%a1%d5%b0%d5%ba%d5%a1%d5%b6%d5%a5%d5%ac-%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d5%bd%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a8-%d5%a5%d5%a9%d5%a5/ https://parents.disabilityinfo.am/%d5%ab%d5%b6%d5%b9%d5%ba%d5%a5%d5%9e%d5%bd-%d5%ba%d5%a1%d5%b0%d5%ba%d5%a1%d5%b6%d5%a5%d5%ac-%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d5%bd%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a8-%d5%a5%d5%a9%d5%a5/#comments Thu, 30 Jun 2016 14:24:03 +0000 http://parents.disabilityinfo.am/?p=755 Քիչ չեն դեպքերը, երբ աուտիզմ ունեցող երեխայի ծնողները բաժանվում են: Կինը կամ ամուսինը չեն կարողանում համակերպվել իրականության հետ ու երեխայի ծնունդից հետո դադարեցնում են ամուսնական կյանքը: Նման վարքագծի պատճառը հիմնականում վախի ու պատասխանատվության զգացումն է լինում:

Աուտիզմ ունեցող 8-ամյա երեխայի հայրը 10 կետ է տարբերակել այն ծնողների համար, ովքեր կանգնած են ամուսնությունը երեխայի հաշմանդամության պատճառով կորցնելու վտանգի առաջ:

  1. Առաջնորդվեք «ամբողջ աշխարհի դեմ՝ միասին» մտածելակերպով

Դուք և ձեր կողակիցը միասին եք այդ իրավիճակում: Ձեր հետագա կյանքը, ամենայն հավանականությամբ, վերելքների ու վայրէջքների շղթա է լինելու, բայց գիտե՞ք ինչ. ատրակցիոններն առավել զվարճալի են, երբ ձեր լավագույն ընկերոջ կողքին եք: Եթե բժիշկների, դպրոցի աշխատակազմի, ընտանիքի անդամների, իրավաբանների և մյուս մարդկանց դեմ հանդիման եք դուրս եկել, ապա ավելի հեշտ է դա ընկերոջ, թիմակցի հետ անել: Պարտադիր չէ, որ երեխայի հետ կապված բոլոր հարցերում միշտ համակարծիք լինեք, բայց միասնական լինելը շատ դեպքերում օգնում է:

  1. Որքան հնարավոր է շատ ժամանակ անցկացրեք տանից դուրս

Չեմ կարող ասել, թե դա բավական է բոլոր ծնողների համար, բայց հատկապես աուտիզմ ունեցող երեխայի ծնողների համար այդպես է: Նախքան երեխաներ ունենալը երջանիկ ամուսիններ էիք, այդպես չէ՞: Իսկ ի՞նչ կարիք կա փոխվելու: Երբ խրամատների ներքևում եք, կենսուրախ չեք, բայց ես փորձում եմ ամսվա մեջ գոնե երկու անգամ կնոջս հետ դուրս գալ տանից, գնալ ընթրելու, հանդիպելու մեր ընկերներին, ֆիլմ դիտելու կամ անել այն, ինչ մեզ դուր է գալիս:

  1. Պատրաստեք սենյակը սեքսի համար

Այո, աուտիզմը երկար ժամանակ կազդի ձեր սեռական կյանքի վրա: Սակայն երբեմն կարելի է ռոմանտիկ պահեր ունենալ: Օրինակ` մի քանի ամիսը մեկ անգամ, այն ժամանակ, երբ ձեր երեխան դպրոցում է, կարող եք վատառողջ չլինելով օգտագործել վատառողջ լինելու պատրվակն ու խուսափել աշխատանքից… Հասկանո՞ւմ եք, չէ՞, ինչ նկատի ունեմ:

  1. Փորձիր ցանկացած կերպ քեզ լավ զգալ, հակառակ դեպքում… հակադեպրեսանտը վատ բառ չէ…

Իրականում բացատրության կարիք չկա… 2 տարի առաջ վերջապես հասկացա, որ դեպրեսիայի մեջ էի, և օգնություն խնդրեցի: Օգնությունը դեղահաբերի տեսքով եկավ… Ինձ համար դա այն էր, ինչ պետք է անեի: Այն ինձ ավելի շատ էներգիա էր տալիս, ավելի շատ համբերություն: Ես շարունակում եմ ես լինել, բայց ավելի հանգիստ, ավելի եռանդուն ու կազմակերպված: Կինս 6 ամիս անց դիմեց դրան, և այն իսկապես օգնեց մեզ:

  1. Անհատական գործունեություն ծավալիր, դա քեզ ավելի շատ եռանդ կհաղորդի

Եթե հասկանում եք, որ միասին այնքան էլ հաճախ դուրս չեք գալիս, որքան կցանկանայիք, ապա անհատական գործունեություն ծավալեք` մենակ կամ ընկերների հետ: Դա ձեզ լրացուցիչ եռանդ կհաղորդի: Օրինակ` ես սիրում եմ վազել, ու տարվա մեջ մեկ կամ երկու անգամ ընկերներիցս մի քանիսի հետ գիշերային մարաթոն ենք կազմակերպում: Իմ ցուցակում նաև բոուլինգ կա: Կինս ևս ընկերներ ունի, որոնց հետ հաճախ հանդիպում է ճաշելու, պարելու կամ ինչ-որ բան խմելու համար: Ձեր զուգընկերոջն օգնեք դադար վերցնել ու աուտիզմից դուրս ժամանակ անցկացնել… ու հանգստանալ առանց ձեզ, որովհետև դա շատ կարևոր է:

  1. Կարգի բերեք ձեր առաջնահերթությունները

Շատ տղամարդկանց համար առաջնայինն իրենց աշխատանքն է, իսկ հանգստյան օրերը նրանք նվիրում են վերանորոգմանը կամ այգում աշխատելուն, դրա համար էլ դուրս են մնում իրենց երեխաների կյանքից: Գուցե պետք է ամեն ինչ կարգի՞ բերել: Գուցե անհրաժեշտ է շաբաթ օրն ընտանիքի հե՞տ անցկացնել: Դա ավելի կարևոր կլինի ու ավելի օգտակար ձեր կնոջ համար:

Սա տարբերակներից մեկն է միայն, բայց դրանք շատ-շատ են:

  1. Ապրեք ներկայով: Մի ձգտեք հետ շրջվել կամ շատ հեռուն նայել

Ասելն անելուց հեշտ է, բայց դա այնքան կարևոր է: Փորձեք ապրել ամեն օրն այնպիսին, ինչպիսին կա: Փորձեք տեղի ունեցածը չհամեմատել երեկվա կատարվածի կամ նրա հետ, ինչ կարող է պատահել ապագայում: Աուտիզմ ունեցող երեխաները կարող են հաջողություններ ունենալ, կարող են առաջ գնալ: Այն, ինչ ձեր երեխան արել է երեկ, չի կարող անել այսօր և հակառակը: Շատ առաջ նայելով կարող եք վախենալ: Արդյոք երեխան հասուն մարդկանց պես ինքնաբա՞վ կդառնա: Մի՞թե նրան անընդհատ խնամք է հարկավոր: Շատ հեռուն նայելով կարող եք վնասել ձեր ամուսնությունը:

  1. Գոռացեք, ճչացեք, կռվեք ձեր զուգընկերոջ հետ

Այդ ամենն արեք այն ժամանակ, երբ ինչ-որ բանից զայրացած եք: Դա ավելի առողջարար է, քան թողնել նրան, որ հուզվի, ապա լուռ վերականգնվի:

  1. Դուք և աուտիզմ ունեցող երեխան քնեք այնքան, որքան հնարավոր է

Ձեր երեխան գիշերը բավականաչափ չի քնում և բոլորին խառնում է իրար: Դա կարող է որպես մարմնամարզություն ծառայել, բայց պետք է հնարավոր ամեն ինչ անել, որ ձեր երեխայի քնի օրակարգը հստակ լինի, և եթե գա տարիքը, ու քնաբեր հաբերի կարիք լինի, պետք է մանրամասն ուսումնասիրություն կատարվի: Քունը շատ կարևոր է երեխաների համար, այն կարևոր է նաև ձեր ամուսնության, ձեր սթափ դատողությունը պահպանելու համար:

  1. Անջատեք ինտերնետն ու ձեր զուգընկերոջ հետ հեռուստացույց դիտեք

Դուք հաջողությամբ քնեցրել եք ձեր երեխային: Հիմա անջատեք հեռուստացույցը: Դադարեցրեք ուսումնասիրությունները: Դադարեք աուտիզմի մասին կարդալը: Դադարեք «Ֆեյսբուքով» խոսելը: Անջատեք համակարգիչն ու պառկեք բազմոցին, հեռուստացույց դիտեք ձեր կողակցի հետ… Ավելի լավ է` գնացեք ննջարան, մի փոքր քնեք… կամ ավելի լավ է` սեքսով զբաղվեք…

]]> https://parents.disabilityinfo.am/%d5%ab%d5%b6%d5%b9%d5%ba%d5%a5%d5%9e%d5%bd-%d5%ba%d5%a1%d5%b0%d5%ba%d5%a1%d5%b6%d5%a5%d5%ac-%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d5%bd%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a8-%d5%a5%d5%a9%d5%a5/feed/ 0 Բաներ, որ հաշմանդամություն ունեցող երեխայի ծնողը չպետք է մոռանա https://parents.disabilityinfo.am/%d5%a2%d5%a1%d5%b6%d5%a5%d6%80-%d5%b8%d6%80-%d5%b0%d5%a1%d5%b7%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d5%a4%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6-%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a5%d6%81%d5%b8%d5%b2-%d5%a5%d6%80/ https://parents.disabilityinfo.am/%d5%a2%d5%a1%d5%b6%d5%a5%d6%80-%d5%b8%d6%80-%d5%b0%d5%a1%d5%b7%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d5%a4%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6-%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a5%d6%81%d5%b8%d5%b2-%d5%a5%d6%80/#comments Mon, 06 Jun 2016 16:10:56 +0000 http://parents.disabilityinfo.am/?p=723 Հաշմանդամություն ունեցող երեխայի ծնողները ժամանակ առ ժամանակ հիասթափության, թուլության, շփոթության ու վախի զգացում են ունենում: Թվում է՝ միայնակ են ու ժամանակի հետ սեփական «ես»-ն ու անձնական կյանքն անտեսում են:

Բոլորակը փորձառու ծնողների հետ մի քանի կետով առանձնացրել է այն ամենը, ինչ պետք է հիշել, եթե հաշմանդամություն ունեցող երեխա ունեք:

  • Դուք միանակ չեք:

Հնարավոր է` ձեր երեխան հազվադեպ հանդիպող կամ եզակի խնդիրներ ունի, բայց վստահ եղեք, որ կան մարդիկ, ովքեր ևս նմանատիպ իրավիճակում են: Գտեք այդ մարդկանց: Շատերն անկախ իրենց բժշկական ախտորոշումից պահպանում են ներքին ուժը: Համացանցն այսօր կոտրում է ժամանակի ու տարածության արգելքը և կարելի է սոցցանցերի միջոցով ընկերներ ձեռք բերել: Բազմաթիվ խմբեր կան, որոնք հաշմանդամություն ունեցող ծնողներն օգտագործում են փորձի փոխանակման, քննարկումների կամ պարզապես շփման համար: Երբ ձեզ միայնակ եք զգում, բարձրաձայնեք այդ մասին ու վստահ եղեք, որ աջակիցներ կգտնեք, կհասկանաք, որ միայնակ չեք:

  • Դուք ևս արժանի եք հոգածության:

Անկախ ամեն ինչից, դուք պարտավոր չեք անընդհատ հոգ տանել մյուսների մասին: Այո, անտարբեր չեք նրանց նկատմամբ, բայց դուք ևս արժանի եք հոգատարության: Ընկերներին կամ ընտանիքի անդամներին երբեմն դիմեք փոքրիկ խնդրանքներով: Ժամանակ տրամադրեք և ձեզ հաճելի գործով զբաղվեք, խնամեք ինքներդ ձեզ: Ինչ էլ որ լինի՝ ձեզ յուրահատուկ զգալու հնարավորություն տվեք և հաճույք ստացեք դրանից:

  • Դուք սուպերհերոս եք:

Այո´, դուք չեք կարող մեկ ցատկով իջնել բարձրահարկ շենքից, բայց դուք սուպերհերոս եք… այլ իմաստով: Ամեն օր դուք հանդիպում և հաղթահարում եք այնպիսի իրավիճակներ, որոնք մյուս ծնողներին անհաղթահարելի են թվում: Դուք երեխայի հետ եք բժշկական միջամտությունների ժամանակ: Հաճախ երեխայի կամակորության, նյարդային պոռթկումների ականատեսն եք ու երբեմն ինքներդ չեք կարողանում կառավարել նյարդերը: Երբեմբ լարում եք ձեր մկանները, մտապահում եք դեղամիջոցների ներարկման կամ ընդունման ժամերն ու հերթականությունը: Դուք շարունակում եք քաջալերել երեխային, երբ նա կատարում է բժշկի ցուցումները: Հավատացած եղեք, որ առանց ձեր հավատի ոչինչ չի ստացվի: Դուք և´ բժիշկ եք, և´ ընկեր, և´ վստահելի մարդ: Դուք սովորական ծնող չեք:

  • Թերապիան խաղ է:

Բարդ է մի քանի ժամ սպասել, մինչև երեխան ավարտի բժշկական թերապիան: Բուժհաստատության միջանցքներում ժամեր անցկացնելու փոխարեն կարելի է որոշ վարժություններ տանը կատարել: Երեխայի համար թերապիան խաղ է, խաղը՝ թերապիա: Կարելի է օգտագործել այն խաղերը, որոնք ձեր երեխային դուր են գալիս, անել այն, ինչ հաճելի է նրան ու կարող է օգտակար լինել: Խաղը հետաքրքրում է երեխաներին, ու նրանք չեն էլ նկատում, որ իրականում դուք բոլորովին այլ նպատակ ունեք: Օրինակ` լողալը, ձյան վրա սահելը, հրաձգությունը խաղեր են, բայց կարող են նաև թերապիա դառնալ: Ձեր երեխան և´ կզվարճանա, և´ ավելի ուժեղ կդառնա:

  • Ժամանակ գտեք ձեր երեխայից հաճույք ստանալու համար:

Դուք սուպերծնող եք ու, որպես կանոն, շատ լարված օրակարգ ունեք: Բայց որքան էլ զբաղված լինեք, ժամանակ գտեք երեխայի հետ խաղալու, նրա հետ ծիծաղելու, հիմար կատակներ անելու և պարզապես նրան վայելելու համար: Կարդացեք նրա համար, ինչ-որ համատեղ գործողություն կատարեք և փորձեք հիվանդասենյակից դուրս հիշողություններ կերտել:

  • Միշտ չէ, որ ճիշտ պատասխան կգտնեք:

Շատ դեպքերում դուք ստիպված եք առանց ճիշտ պատասխանն իմանալու որոշում կայացնել, ընտրություն կատարել: Դուք լավագույնն եք ընտրում, բայց միշտ չէ, որ դա է ճիշտը: Անկախ նրանից, թե քանի անքուն գիշեր կանցկացնեք որևէ իրավիճակի համար ճիշտ լուծում փնտրելով, հաճախ կարող եք պարզապես չգտնել ճիշտ պատասխանը:

  • Ներեք ինքներդ ձեզ:

Այո´, հաճախ նույնիսկ լավագույն մտադրություններն ունենալով` դուք կարող եք որոշ բաներ ձախողել: Ինքներդ ձեզ տանջելով սակայն գործին օգուտ չեք տա ու ոչ էլ կկարողանաք ճիշտ ընտրություն կատարել: Հիշեք, որ կարևորագույն հարցերից շատերը ճիշտ պատասխաններ պարզապես չունեն:

  • Պահպանեք հումորի զգացումը:

Մարդկանց խոսքերը երբեմն անջնջելի հետք են թողնում, բայց հարկավոր է ըմբռնող լինել, քանի որ հակառակ դեպքում ձեր շրջապատը կամաց-կամաց կարող է փոքրանալ: Երևի ինքներդ հանդիպած կլինեք այնպիսի ծնողների, ովքեր ասում են, թե ձեր վիճակում սրտի կաթված կստանային: Հումորով վերաբերվեք: Մի´ մոռացեք, որ նրանք իրականում ձեզ վիրավորելու մտադրություն չունեն:

  • Ծնող լինելը բարդ է: Հաշմանդամություն ունեցող երեխայի ծնող լինելը` առավել բարդ:

Հաշմանդամություն ունեցող երեխա մեծացնելը ձեզ կարող է ավելի կրքոտ, կյանքն ավելի հետաքրքիր դարձնել: Խնդիրների հետ նաև պարգևներ են գալիս: Երբեմն պետք է սրտի խորքում փնտրել պարգևը: Պետք է հավատաք, որ դրանք կան, եթե ցանկանաս տեսնել:

  • Մի´ կորցրեք ինքներդ ձեզ:

Թույլ մի´ տվեք, որ հաշմանդամություն ունեցող երեխայի ծնող լինելու հանգամանքը դառնա ձեր էությունը: Այո´, ձեր կարգավիճակն ազդեցություն ունի ձեր էության վրա, բայց այն չպետք է առաջնային լինի: Երբ դուք ամբողջությամբ կենտրոնանում եք ձեր երեխայի ու նրա խնդիրների շուրջ, ձեր սեփական «ես»-ը, ձեր էությունը հետին պլան են մղվում: Մի´ դադարեք անել այն, ինչ հաճելի է ձեզ, զբաղվե´ք սիրելի աշխատանքով, տեղ հատկացրեք ձեր հոբբիին, ապրեք նաև ձեր կյանքով:

  • Մի´ համեմատեք:

Բոլոր երեխաները տարբեր են, սակայն եթե նկատում եք, որ ձեր երեխան զարգացման որոշակի փուլում բացթողումներ ունի, դիմե´ք համապատասխան մասնագետի: Մի´ համեմատեք նրան ձեր քրոջ, եղբոր, հարևանի կամ ընկերուհու երեխաների հետ: Ձեր երեխան առանձնահատուկ է ու սեփական ուժեղ և թույլ կողմերն ունի:

  • Տոնեք փոքրիկ առիթները:

Հպարտացեք այն աննշան թվացող հաջողություններով, որոնք ձեր երեխայի համար իրականում հսկայական նշանակություն ունեն: Հաշմանդամություն ունեցող փոքրիկները զարգանում են յուրովի, ի տարբերություն մյուս երեխաների, նրանք հաճախ ավելի ուշ են այս կամ այն երևույթը ճանաչում, բայց կան բաներ, որ այդպես էլ մութ են մնում նրանց համար: Մի բառ, մեկ նախադասություն, ժպիտ, համբույր ու գրկախառնություն… սրանք լավագույն պարգևն են ձեր փոքրիկի համար: Նա այնքա՜ն ունի ձեր աջակցության կարիքը, ցույց տվեք, որ հպարտանում եք նրանով:

  • Մյուս ծնողներին թույլ մի´ տվեք կոտրել ձեզ:

Շատ ծանր է ծնողներից լսել, որ իրենց երեխան արդեն քայլում է, ինքնուրույն ինչ-որ գործողություններ է կատարում, այն դեպքում, երբ ձեր փոքրիկը դեռ հեռու է դրանից: Ծանր է անծանոթին պատասխանել, թե ձեր 2-ամյա երեխան ինչու է դեռ սայլակից օգտվում: Հիշեք, որ այդ ծնողներին անծանոթ է իրավիճակը, որին ամեն օր բախվում եք: Համբերատար եղեք, բացատրեք, կրթեք, իրազեկեք նրանց: Հիշե´ք, որ այդ ծնողներն էլ իրավունք ունեն հպարտանալու իրենց երեխաների ձեռքբերումներով ու որևէ բան ձեզ վիրավորելու համար չեն ասում:

  • Ժամանակ հատկացրեք ամուսնական հարաբերություններին:

Ամուսնությունը բարդ աշխատանք է, երեխաների դաստիարակությամբ զբաղվելը` ևս: Երբ այդ ամենին գումարվում է հաշմանդամություն ունեցող երեխայի խնամքը, ամեն ինչ ավելի է ծանրանում, քանի որ նրանք կրկնակի ուշադրության կարիք ունեն: Ձգտեք ամուսնական հարաբերություններին ժամանակ տրամադրել, երեխաներին հեռու պահել այդ շրջանակից: Մայր լինելուց զատ դուք նաև կին եք:

  • Վստահե´ք ձեր բնազդին:

Դուք ձեր երեխային բոլորից լավ եք ճանաչում: Եթե զգում եք, որ երեխայի բժիշկները կամ ուսուցիչները չեն բավարարում նրա կարիքները, շատ տրամաբանական է, որ երկրորդ կարծիքի կարիք կունենաք: Մի´ վախեցեք ձեր երեխայի համար պայքարելուց: Այն ժամանակ, երբ մասնագետներն իրենց տարածքում են աշխատում, մի´ մոռացեք, որ դուք եք ձեր երեխայի լավագույն փորձագետը: Վստահե´ք ձեր բնազդին:

]]> https://parents.disabilityinfo.am/%d5%a2%d5%a1%d5%b6%d5%a5%d6%80-%d5%b8%d6%80-%d5%b0%d5%a1%d5%b7%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d5%a4%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6-%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a5%d6%81%d5%b8%d5%b2-%d5%a5%d6%80/feed/ 0 Ինչպես լուծել աուտիզմ ունեցող երեխայի քնի հետ կապված խնդիրները https://parents.disabilityinfo.am/%d5%ab%d5%b6%d5%b9%d5%ba%d5%a5%d5%bd-%d5%ac%d5%b8%d6%82%d5%ae%d5%a5%d5%ac-%d5%a1%d5%b8%d6%82%d5%bf%d5%ab%d5%a6%d5%b4-%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a5%d6%81%d5%b8%d5%b2-%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%ad%d5%a1%d5%b5/ https://parents.disabilityinfo.am/%d5%ab%d5%b6%d5%b9%d5%ba%d5%a5%d5%bd-%d5%ac%d5%b8%d6%82%d5%ae%d5%a5%d5%ac-%d5%a1%d5%b8%d6%82%d5%bf%d5%ab%d5%a6%d5%b4-%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a5%d6%81%d5%b8%d5%b2-%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%ad%d5%a1%d5%b5/#comments Fri, 25 Dec 2015 15:10:28 +0000 http://parents.disabilityinfo.am/?p=668 Աուտիզմ ունեցող շատ երեխաներ հաճախ գիշերային քնի հետ կապված խնդիրներ են ունենում: Ծնողները կարող են օգնել փոքրիկներին` որոշակի միջոցներ ձեռնարկելով:

Որպես կանոն` դպրոցահասակ երեխաները պետք է օրական 10-11 ժամ քնեն, սակայն աուտիզմ ունեցող շատ երեխաներ ավելի քիչ քնի կարիք ունեն: Պետք է սրա մասին հիշել ու երեխային շուտ չքնեցնել, որովհետև դրանից կարող է տուժել նրա քնի որակը:

Ինչպես ստեղծել քնի համար նպաստավոր պայմաններ

Անհրաժեշտ է, որ աուտիզմ ունեցող երեխան քնելու իր անկյունն ունենա և ամեն օր այդ նույն տեղում քնի: Ննջասենյակը պետք է միջին ջերմաստիճանի լինի, լուռ, հանգիստ ու հնարավորինս մութ: Աուտիզմ ունեցող երեխաները զգայուն են հատկապես ձայների նկատմամբ, ու ցանկացած ավելորդ շշուկ նրանց կարող է անհանգստացնել: Նրանք կարող են նաև լույսի առկայության դեպքում ճնշվել սենյակում երևացող ստվերներից: Հարկավոր է նաև հետևել սենյակում եղած իրերի անվտանգությանը: Հնարավորինս քիչ պետք է լինեն հեշտ կոտրվող, ապակե իրերը:

Քնելուց առաջ գործողությունների հերթականություն և ժամանակացույց մշակեք

Քնելուն պետք է նախապատրաստվել: Երեխային անկողնում պառկեցնելուց առաջ նրան հեռու պահեք համակարգչից, հեռուստացույցից, վիդեոխաղերից, բջջային հեռախոսից, բարձր երաժշտությունից, ուժեղ լույսից, մի´ թողեք վազի, շատ ցատկոտի: Քնին պատրաստվեք հանգիստ գործողություններով` պառկելուց 15-30 րոպե առաջ: Այնպիսի զբաղմունք գտեք երեխայի համար, որը նրան կհանգստացնի, այլ ոչ թե կոգևորի կամ կաշխուժացնի:

Երեխային քնեցնելու հստակ ժամ ընտրեք: Դա չպետք է փոփոխվի շաբաթվա յոթ օրերին, քանի որ դա ճիշտ քնի նախապայմաններից մեկն է նաև մեծահասակների համար: Որոշ երեխաների մոտ քնելուց մեկ ժամ առաջ այսպես կոչված «երկրորդ շնչառություն» է բացվում: Եթե ձեր երեխան ևս այդ խմբին է պատկանում, ապա քնի ժամը առաջ տարեք: Օրվա ավարտին խուսափեք երեխային ծանրամարս սնունդ տալուց: Ավելի լավ կլինի շեշտը մրգերի վրա դնեք:

Երեխային ամեն առավոտ նույն ժամին արթնացրեք: Եթե անգամ նա սովորականից ուշ է քնել, միևնույն է՝ պետք է պահպանել արթնանալու ժամանակացույցը: Որքան այն կայուն լինի, այնքան որակյալ կլինի երեխայի քունը:

Երեխային սովորեցրեք միայնակ քնել

Որոշակի տարիքից հետո երեխաներին պետք է առանձին սենյակում քնեցնել: Միանգամից երեխային միայնակ թողնելը նրա մոտ կարող է վախերի առաջացման պատճառ դառնալ: Սկսեք պարզապես նրա կողքին նստելուց, մինչև կքնի: Աստիճանաբար մեծացրեք ձեր միջև եղած հեռավորությունը: Եթե երեխան ինչ-որ պատճառով չի կարողանում քնել, կարող եք նրա մոտ մնալ, բայց նրան մի´ տարեք ձեր ննջասենյակ, դա կարող է վատ սովորություն դառնալ:

Միայնակ քնելը նրան կօգնի նաև ինքնուրույնությունը զարգացնելու: Գաղտնիք չէ, որ աուտիզմ ունեցող երեխաների մայրերը, ի տարբերություն մյուս մայրերի՝ օրվա մեջ ավելի շատ ժամանակ են երեխայի հետ անցկացնում: Գիշերը նրան առանց ձեզ թողնելու հիանալի ժամանակահատված է:

]]> https://parents.disabilityinfo.am/%d5%ab%d5%b6%d5%b9%d5%ba%d5%a5%d5%bd-%d5%ac%d5%b8%d6%82%d5%ae%d5%a5%d5%ac-%d5%a1%d5%b8%d6%82%d5%bf%d5%ab%d5%a6%d5%b4-%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a5%d6%81%d5%b8%d5%b2-%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%ad%d5%a1%d5%b5/feed/ 0