Բոլորակ » Սովորելու դժվարություն

Ինչպե՞ս «ընկերանալ» զուգարանի հետ, երբ երեխան աուտիզմ ունի

Անի Պետրոսյան — Thu, 01 Jun 2017 10:48:45 +0000

Տակդիրից զուգարան անցումը բարդ է բոլոր երեխաների համար: Ծնողները, որպես կանոն, մեծ ջանքեր, նյարդեր, ժամանակ են ծախսում երեխաներին զուգարանից օգտվել սովորեցնելու համար: Աուտիզմը երբեմն այս խնդիրն ավելի է բարդացնում: Ինչո՞ւ. որովհետև աուտիզմ ունեցող որոշ երեխաները մեծ դժվարությամբ են փոխում իրենց սովորությունները, գրաֆիկը և դժվարությամբ են հարմարվում նորին: Մասնագետների խորհուրդներին հետևելով` ավելի հեշտ կլինի հաջողություն ասել տակդիրին ու «ընտելանալ» զուգարանին:

Նշաններ, որոնցով աուտիզմ ունեցող երեխան ցույց է տալիս, որ պատրաստ է զուգարանից օգտվելուն

Սովորաբար այդ նշանները նույնն են, ինչ մյուս երեխաների պարագայում: Աուտիզմի դեպքում, սակայն, դրանք կարող են զգալիորեն ուշ հայտնվել: Եթե երեխայի մոտ նկատում եք հետևյալ նշանները, ապա ժամանակն է գործի անցնելու.

նա ինչ-որ կերպ հասկացնում է, որ հագուստը թաց է, կամ տակդիրը լցված է,
կարողանում է հետևել հրահանգներին, օրինակ՝ նստիր զուգարանակոնքին, և կարողանում է իջեցնել-բարձրացնել իր հագուստը,
կարողանում է լիարժեք վերահսկել միզապարկի պարունակությունը (ցերեկվա ընթացքում ավելի քան մեկ ժամ տակդիրը չոր է մնում):

Քայլեր, որոնք աուտիզմ ունեցող երեխային կընտելացնեն զուգարանին

Սկզբունքը նույնն է բոլոր երեխաների համար, պարզապես աուտիզմ ունենալու դեպքում հարկավոր է հավելյալ ուսուցում և ռազմավարություն ունենալ` հաշվի առնելով երեխայի առանձնահատկություններն ու կարիքները: Առաջին ու կարևոր քայլը գիտակցելն է, որ զուգարանից օգտվել սովորելու գործընթացը համատեղ աշխատանք է ձեր ու երեխայի համար:

Մեծ նպատակին հասնելու ճանապարհին հաճախ հարկ է լինում փոքրիկ նպատակներ ստեղծել ու հերթով հաղթահարել դրանք: Այս դեպքում առաջին փոքրիկ նպատակը կարող է զուգարանի մասին գիտելիքների տրամադրումը լինել: Երեխային պատմեք, թե ինչի համար է այն նախատեսված, ինչպես պետք է օգտվել դրանից: Երբ նա կհասկանա ձեզ, համարեք, որ առաջին փոքրիկ քայլն արված է:

Ինչպե՞ս աուտիզմ ունեցող երեխային սովորեցնել զուգարանից օգտվել

Զուգարանից օգտվելն աուտիզմ ունեցող երեխայի համար փոքրիկ խնդիրներից բաղկացած մեծ խնդիր է: Սա հաշվի առնելով` պետք է քայլ առ քայլ մոտենալ նպատակակետին:

Ներկայացնում ենք երեք տարբերակ, որոնք կօգնեն աուտիզմ ունեցող ձեր փոքրիկին սովորեցնել օգտվել զուգարանից:

Խրախուսում և պարգևատրում

Պարգևներն ու գովասանքը կարող են օգնել այս գործում: Քանի դեռ ձեր երեխան քայլ առ քայլ սովորում է, թե ինչպես օգտվել զուգարանից, պետք է խրախուսել, որպեսզի նա շարունակի սովորել: Ի՞նչ են իրենից ներկայացնում պարգևներն ու խրախուսանքը.

Կարող եք խրախուսել, ասելով. «[Անունը], ապրես զուգարանակոնքին նստելու համար»:
Կարող եք առանց խոսքերի անել դա. օրինակ՝ ծափահարել կամ բութ մատը վեր պարզելով ցույց տալ, որ նա հաջողել է առաջադրանքը:
Կարող եք խաղալ նրա հետ:
Աստղիկ նշանակել առաջադրանքների նրա պատին:
Պարգևատրել սիրած ուտելիքով:

Կախված երեխայի նախասիրություններից` վերոնշյալ կետերը կարող են փոխվել: Նախապես սահմանեք այն պայմանները, որոնց կատարման դեպքում նա պարգևատրման հնարավորություն կունենա: Փորձեք հուսախաբ չանել նրան ու պահեք ձեր խոստումը, բայց մի՛ չարաշահեք պարգևատրումները: Շատ կարևոր է, որ երեխան հավատա ձեզ:

Երբ ձեր երեխան առաջընթաց է գրանցել, դադարեք օգտագործել սնունդը, գործողությունները և խաղալիքները որպես խրախուսման միջոց: Ընդամենը շարունակեք վերբալ և ոչ վերբալ գովասանքը:

Վիզուալ աջակցություն

Աուտիստիկ սպեկտրի խանգարում ունեցող երեխաները հաճախ վիզուալ սովորողներ են: Ուստի կարող եք օգնել նրան` տրամադրելով վիզուալ հուշումներ: Կարող եք վիզուալ գրաֆիկ կազմել` ցույց տալու օգտվելու սահմանված կարգը: Կարող եք պատկերների փոխանակմամբ հաղորդակցման համակարգից (PECS) օգտվել: Կարող եք կարգը փակցնել զուգարանի պատին կամ գիշերանոթի մոտ: Կարող եք բեռնել և տպել զուգարանից օգտվելու օգնականը A4 ձևաչափով հայերեն գրությամբ:

Սոցիալական պատմություններ

Սոցիալական պատմությունները կիրառվում են` աուտիզմ ունեցող երեխաներին բացատրելու սոցիալական իրավիճակները և օգնելու նրանց սովորելու սոցիալական համապատասխան վարքը: Օրինակ` սոցիալական պատմությունները օգտագործում են պատմություններ պարզ նկարներով, գրված են ձեր երեխայի հեռանկարից, նկարագրում են իրավիճակը, օրինակ` ինչպես օգտվել զուգարանից, մանրամասնում են, թե ինչ է պատահում այս կամ այն իրավիճակում, առաջարկում են, թե ինչպես երեխան կարող է արձագանքել տվյալ իրավիճակում, բացատրում են, թե ինչու երեխան պետք է արձագանքի այդկերպ:

Մասնագիտացած էրգոթերապևտները, լոգոպեդները, վաղ միջամտության մասնագետները կամ դպրոցի ուսուցիչները կկարողանան օգնել ձեզ ստեղծելու սոցիալական պատմություններ ձեր երեխայի համար զուգարանից օգտվելու վերաբերյալ: Եթե ձեր երեխան գնալու է զուգարան իր ընկերոջ տանը կամ տնից դուրս ցանկացած այլ վայրում, ստեղծե՛ք նոր պատմություն այդ իրավիճակի համար: Երբ այդ ամենը տեղի ունենա, ձեր երեխան կկարողանա համապատասխան վարք ցուցաբերել: Երբ գրում եք սոցիալական պատմությունները, օգտագործե՛ք բառեր և պատկերներ, որոնք համապատասխանում են ձեր երեխայի զարգացման մակարդակին:

Սեռական կրթության անհրաժեշտությունը, երբ երեխան մտավոր խնդիրներ ունի

Անի Պետրոսյան — Wed, 25 Jan 2017 17:43:41 +0000

Սեքսի, սեռականության մասին գիտելիքների կարիք ունեն բոլոր երեխաներն ու դեռահասները: Մտավոր խնդիրներ ունեցող մարդիկ բոլորի պես սեքսուալ մտքեր, ցանկություններ, հայացքներ, զգացողություններ ու պատկերացումներ ունեն:

Երբ մտավոր խնդիրներ ունեցող մարդիկ արտահայտում են իրենց սեռականությունը, դա մյուսների կողմից որպես «խնդիր» է ընկալվում: Թեև մտավոր խնդիրներ ունեցող մարդիկ մյուսների համեմատ առավել հաճախ են բախվում անցանկալի հղիության, նրանք սեռավարակներ ստանալու և փոխանցելու ռիսկային գոտում են, ենթարկվում են սեռական շահագործման, նրանց սեռական դաստիարակությունը թերի է մնում, ու շատ ծնողներ պատշաճ ուշադրություն այդ հարցին չեն նվիրում:

Կարևոր է, որ բոլոր երիտասարդները կրթված լինեն սեքսի վերաբերյալ և հնարավորություն ունենան բացահայտելու, վայելելու և դրսևորելու իրենց սեքսուալությունը դրականորեն:

Սեքսուալ զարգացում

Մտավոր խնդիրներ ունեցող մարդկանց մեծ մասի սեռահասունացման տարիքը նույնն է, ինչ մյուսների դեպքում, նրանք նույն հորմոնալ ու ֆիզիկական փոփոխություններն են կրում, ինչ մյուսները: Անհրաժեշտ ցուցաբերել անհատական մոտեցում, աջակցել և ավելի խորը, բայց միևնույն ժամանակ ավելի մատչելի գիտելիքներ տրամադրել: Օրինակ, կարող են կարևոր լինել «հանրային» և մասնավոր» կոնցեպտները և պարզաբանել, թե որ վարքագիծը որտեղ է նպատակահարմար կիրառել։

Պետք է նկատի ունենալ, որ մտավոր խնդիր ունեցող յուրաքանչյուր դեռահաս ինքը կարող է հուշել, թե որքան մատչելի պետք է լինի նրան տրվելիք ինֆորմացիան:

Սեռական վնասի բարձր ռիսկայնություն

Մտավոր խնդիրներ ունեցող մարդիկ բնակչության մյուս խմբերի համեմատությամբ ավելի շատ են ենթարկվում շահագործման, այդ թվում՝ սեռական բռնության: Առանց բավարար սեքս կրթության և պաշտպանողական վարքի ընկալման, նրանք կարող են հայտնվել սեռավարակների և չպլանավորված հղիության ռիսկային խմբում։

Վտանգի ենթարկվելու ռիսկը մեծացնող գործոնները մի քանիսն են.

Սեռական խնդիրների մասին գիտելիքների պակասը
Սեքսի մասին սխալ տեղեկատվությունների ստացումը ոչ հավաստի աղբյուրներից
Սեփական մարմնում կատարվող փոփոխությունները չընկալելը
Շրջապատի օգնությունից կախված լինելը և նրանց վստահելը
Զիջողականությունը նրանց հանդեպ, ում աջակցության կարիքը կա
Ինքնավստահության բացակայությունը
Գերպաշտպանված կենսակերպը և սահմափակված սոցիալական շփումները

Ի՞նչը կարող է ծնողներին կամ խնամակալներին խոչընդոտել սեռական դաստիարակության հարցում

Ընդհանուր որոշ պատճառներով շատ ծնողներ ու խնամակալներ կարող են բաց թողնել երեխայի սեռական դաստիարակության պահը.

Տարածված կարծիք կա, թե մտավոր խնդիրներ ունեցող դեռահասները սեքսի մասին գիտելիքների կարիք չունեն, քանի որ նրանք միշտ «երեխա» են մնալու և սեռահասունություն չեն ապրելու:
Շատ ծնողներ կարծում են, թե թեմային տեղյակ լինելը կարող է նպաստել պրակտիկ գործողություններին կամ անցանկալի հղիությանը: Նրանք հույս ունեն, թե չիմացությունն իրենց երեխաներին հետ է պահում սեռական ցանկությունից: Իրականում ճիշտ հակառակ երևույթն է տեղի ունենում:
Որոշ ծնողներ կարծում են, թե բարդ է սեքսի մասին խոսել ու առավել բարդ կլինի մտավոր խնդիրներ ունեցող անձի դեպքում:
Ծնողներ էլ կան, ովքեր փորձել են թեման շոշափել, բայց սխալ տարբերակ ընտրելով` չեն կարողացել երեխային պատշաճ ու հասանելի ինֆորմացիա տրամադրել: Անհաջող փորձերը կարող են հետ պահել նրանց:
Շատերին կարող են խանգարել ազգային ավանդույթներն ու կարծրատիպերը: Ոչ բոլոր ընտանիքներում են ծնողները երեխաների հետ սեքսի մասին խոսում:
Ծնողները կարող են հույսը դպրոցի վրա դնել ու տանը չանդրադառնալ այդ հարցին:

Գիտելիքների տրամադրման ընդհանուր բարդություններ

Որևէ մեկը չի ասում, թե հեշտ է մտավոր խնդիրներ ունեցող դեռահասին սեքսի մասին գիտելիքներ տալը: Որևէ մեկը չի ասում, թե բոլոր ծնողները պատրաստ են ու գիտեն, թե ինչպես անել: Ընդհանուր դժվարություններ կան, որ հանդիպում են ծնողներից շատերին.

Առավել դանդաղ տեմպով կրթելը
Հաղորդակցության խնդիրներ
Գրագիտության սահմանափակ հմտություններ
Աբստրակտ մտածողության և ըմբռնման դժվարություններ
Անհանգստությունը՝ առնչվող կենսափորձին:

Սեռական կրթության ասպեկտները

Եթե սեռական դաստիարակության իդեալական մոդելի մասին խոսենք, ապա այն պետք է տեղեկություններ պարունակի.

Ինքնագնահատականի
Հարաբերություններ զարգացնելու և պահպանելու սոցիալական հմտությունների,
Հանրային և մասնավոր մարմնի մասերի, վայրերի և վարքի
Տարբեր տեսակի հարաբերությունների
Անձնական անվտանգության- պաշտպանիչ վարքագծի
Հարաբերությունների հաղթահարման կամ մերժման
Սեքսի և հարաբերությունների, այդ թվում` ամուսնության
Սեռական հասունության ժամանակ ֆիզիկական ու զգայական փոփոխությունների
Նույնասեռականության
Դաշտանի
Վերարտադրողական ֆունկցիայի
Տեղին ու անտեղի սեռական դրսևորման
Սեռավարակների
Անվտանգ ու ապահով սեքսի
Ձեռնաշարժության
Բեղմնականխման մասին:

Սեռական դաստիարակության առավելությունները

Մտավոր խնդիրներ ունեցող դեռահասների համար սեռական դաստիարակության առավելություններից են.

Սոցիալական հմտությունների ավելացումը
Բարձր ինքնագնահատականը
Ինքնուրույնությունը
Սեռականության հանդեպ ունեցած պատասխանատվության ավելի մեծ զգացումը
Սեռական բռնության, սեռավարակների և անցանկալի հղիության ռիսկի նվազեցումը
Վարքագծի փոփոխությունը
Առողջ ընտրությունը
Ռիսկային վարքագծի նվազեցումը:

Սեռական դաստիարակության ճիշտ ժամանակը

Առաջարկները ներառում են.

Երեխան երբեք փոքր չէ մարմնի մասերի անուններն իմանալու, «հանրայինը» և «անձնականը» տարբերակելու համար:
Ծնողները պետք է հետևեն, թե երեխաները ե՛րբ են սկսում հետաքրքրություն ցուցաբերել սեքսի նկատմամբ. օրինակ` եթե ֆիլմում համբույրի տեսարանի ժամանակ սկսում են հարցեր տալ:
Սեռական դաստիարակությունը ենթադրում է շարունակական գործընթաց, այն մեկանգամյա զրույց չէ: Դեռահասները պետք է մի թեմայից մյուսին անցնեն, պետք է յուրացնեն ինֆորմացիան: Երբեմն դա կարող է երկարատև գործընթաց լինել, քանի որ հատկապես մտավոր խնդիրներ ունենալու դեպքում երեխաները մատչելի ինֆորմացիայի կարիք ունեն:

Հիշել

Հաճույք ստանալու, սեռական ցանկություններն արտահայտելու և առողջ ապրելակերպի համար բոլոր դեռահասները մարդկային շփման, սեռական դաստիարակության կարիք ունեն:
Սեռական դաստիարակությունը կարող է նվազեցնել բռնության, անցանկալի հղիության, սեռավարակների ռիսկը:
Ճիշտ ժամանակ ընտրեք թեմային անդրադառնալու համար: Երեխան ինքը ձեզ կհուշի, թե երբ է պետք գործի անցնել:
Չափազանց լուրջ մի՛ եղեք:

Աղբյուրը՝ betterhealth.vic.gov.au

Բաներ, որ աուտիզմ ունեցող երեխաներին կարելի է թույլ տալ

Անի Պետրոսյան — Tue, 15 Nov 2016 14:46:55 +0000

Երբեմն աուտիզմ ունեցող երեխաների դեպքում դաստիարակության գործընթացը և ծնողների մեթոդները տարբերվում են՝ ելնելով անձնային առանձնահատկություններից: Թեև յուրաքանչյուր երեխայի դեպքում կարևոր է անհատական մոտեցումը, աուտիզմ ունեցող երեխայի դեպքում թերևս ծնողները «չի կարելի»-ների ցուցակից կարող են որոշ բացառություններ անել:

1) Վազվզել միջանցքով

Տանը, դպրոցում, հիվանդանոցում ու ամենուր, որտեղ երկար միջանցքներ կան, հաճախ կարելի է տեսնել, թե ինչպես են ծնողները բարկանում երեխաների վրա: Ինչո՞ւ չի կարելի վազվզել միջանցքում. ո՞վ է սահմանել այդ կանոնը: Թույլ տվեք, որ աուտիզմ ունեցող ձեր փոքրիկը վայելի միջանցքի երկարությունը վազքով հաղթահարելու հաճույքը, նրան ժպտալու առիթ տվեք: Գաղտնիք չէ, որ այս փոքրիկների համար կարևոր է միջավայրը, և ուրեմն, եթե նա վազվզում է միջանցքում, ուրեմն իրեն հարմարավետ է զգում այդ տարածքում:

2) Չմփչմփացնել լողավազանում կամ լոգարանում

Չկա մի այնպիսի ծնող, ով չբարկանա, երբ երեխան լողալիս շուրջբոլորը ջուր է տարածում: Բայց չէ՞ որ դա այնքա՜ն զվարճալի է: Բոլոր երեխաներին հատուկ է այդպես լողալ: Իսկ ինչո՞ւ են մեծահասակները բարկանում: Էլ ինչի՞ համար է լողավազանը, ինչի՞ համար են սրբիչները: Մի՛ պահ դադարեք հետևել «չի կարելի»-ների ցուցակին և ուշադրություն դարձրեք, թե որքան հաճելի է երեխային խաղալ ջրում, ջուր ցողել նաև ձեզ վրա: Միացե՛ք նրա զվարճանքին, ու այդ դեպքում արգելելու պատճառ չի լինի:

3) Նախաճաշին ճաշ ուտել… կամ նախաճաշի փոխարեն ադի-բուդի…

Երեխաները հաճախ ախորժակի կորուստ են ունենում, դրա հետևանքով հյուծվում են: Աուտիզմ ունեցող երեխաների ծնողներին հատկապես ծանոթ է այս իրավիճակը: Քաղցած չմնալու և գոնե որոշ վիտամիններ ստանալու համար թույլատրեք, որ երեխան ուտի այն, ինչ ինքն է ցանկանում, ոչ թե ինչ պետք է: Այո՛, այդպես ամեն օր հնարավոր չէ, բայց լինում են դեպքեր, երբ ադի-բուդին ոչնչից լավ է: Մի՛ ստիպեք ուտել այն, ինչ չի ցանկանում: Ի դեպ, գաղտնիք չէ, որ տհաճությամբ ընդունած սնունդն օրգանիզմն ինչպես հարկն է չի էլ յուրացնում:

4) Կեղտոտվել, բայց շարունակել խաղալ

Խաղահրապարակ գնալիս անհնար է չհանդիպել ծնողների, ովքեր անընդհատ դիտողություն են անում երեխաներին ու պահանջում հագուստը չկեղտոտել: Ինչո՞ւ: Էլ ինչի՞ համար են խաղահրապարակները: Դրանք դրսում են կառուցված ու անհնար է հողերի, ավազների մեջ մաքուր մնալ: Աուտիզմ ունեցող երեխաների համար կարևոր է միջավայրի հարմարավետությունը: Եթե երեխան այնտեղ իրեն լավ է զգում, մի՛ արգելեք վայելել տաք, արևոտ օրն ու մի՛ ճնշեք նրան դիտողություններով: Կեղտոտ հագուստը կարելի է լվանալ, իսկ երեխային հիասթափեցնելը կարող է անդառնալի լինել:

5) Ուտել հեռուստացույց դիտելիս

Այո՛, լավագույն տարբերակը չէ: Մասնագետներն ասում են, որ ուտելիս չպետք է որևէ այլ բանով զբաղվել: Իսկ ի՞նչ անել, եթե այլ կերպ երեխան հրաժարվում է ուտելուց: Աուտիզմ ունեցող երեխաները քմահաճ են նաև այս հարցում, դրա համար էլ ավելի լավ է դեմ գնալ կանոններին ու թողնել, որ ուտի այնպես, ինչպես ինքն է ցանկանում: Իրականում կարևորը նրա կուշտ լինելն է:

6) Մի քանի կում սուրճը վնասակար չէ

Սուրճն իհարկե օգտակար չէ երեխաներին, բայց մի քանի կումը դժվար թե վնասակար կլինի: Եթե ձեր երեխան սիրում է մեծահասակների այդքան սիրելի ըմպելիքը, ապա թույլ տվեք, որ մի փոքր խմի: Սա ևս առիթ է նրան կողմնակի սնունդ տալու: Համաձայնեք՝ դատարկ սուրճն այնքան էլ համեղ չէ…

7) Չուտել սեղանի շուրջը

Իհարկե, կատարյալ է, եթե աուտիզմ ունեցող ձեր փոքրիկն ուտում է սեղանի շուրջը: Իսկ եթե ո՞չ… Միթե կանոնների պատճառով նրան պետք է զրկել սնվելուց: Իհարկե ո՛չ: Այո՛, նրան կարելի է ուտել որտեղ ցանկանա: Եվ դարձյալ՝ կարևորը սնվելն է:

8) Ցատկոտել ջրափոսում

Իսկ ի՞նչ վատ կամ վտանգավոր բան կա դրանում: Ու կրկին՝ աուտիզմ չունեցող բոլոր երեխաների ծնողների կողմից արգելված երևույթ: Աուտիզմ ունեցողների ծնողները կհասկանան… Չէ՞ որ նրանք հաճախ հենց իրենք են երեխաներին ցատկոտել սովորեցնում: Իսկ ավելի զվարճալի տարբերակ, քան անձրևաջրով լցված փոսերն են, չկա:

9) Չափից շատ կամ չափից բարձր խոսել

Աուտիզմ ունեցող երեխաները սովորաբար քիչ, հազվադեպ են խոսում կամ էլ առհասարակ խոսելու դժվարություն են ունենում: Այնպես որ, եթե ձեր փոքրիկը որոշել է խոսել, հարկ չկա ընդհատել նրան կամ հորդորել ցածր խոսել: Նա պետք է ոգևորված լինի ու զգա, որ կարևորում եք խոսելու նրա կարողությունը:

10) Ցատկոտել անկողնու վրա

Աուտիզմ ունեցող երեխաները, ի տարբերություն մյուսների, որոշ բաներ բավականին ուշ են սկսում անել: Դրանցից մեկը կարող է հասարակ թվացող ցատկելը լինել: Եթե ձեր փոքրիկը սովորել է կամ փորձում է սովորել անել դա ու անկողինն է ընտրել, մի՛ շտապեք արգելել նրան: Սա ժամանակավոր է, բոլոր երեխաները սիրելի զբաղմունք ունեն, որ տարիքի հետ դադարում են գոյություն ունենալ: Մի՞թե արժի կոտրել երեխային՝ հանուն ծնողական կանոնների: Կարևոր է, որ երեխան քաջալերվի ամեն մի նոր ձեռքբերման ժամանակ: Ցատկել սովորելն աուտիզմ ունեցող երեխայի համար ձեռքբերում է:

Հ.Գ. Կարող է թվալ, թե առանձնացված կետերը կխոչընդոտեն դաստիարակել երեխային, բայց այդ մասին մտածելուց առաջ արժե մի պահ մտածել, թե իրականում ի՞նչ վնաս կարող է հասցնել լոգարանից դուրս թափված ջուրը: Սրանք հասարակ բաներ են, որ աուտիզմ ունեցող երեխաներին երջանկացնում են:

8 տարբերակ, որով Դաունի համախտանիշ ունեցող երեխան կարող է բարելավել ձեր կյանքը

Անի Պետրոսյան — Mon, 26 Sep 2016 16:01:04 +0000

Հղիության ընթացքում բժիշկները տեղեկացրել են, որ ձեր փոքրիկը Դաունի համախտանիշ ունի: Գուցե չվստահեք նախնական ախտորոշմանը, գուցե մտածեք, թե դա ձեր կյանքի ամենավատ օրն է:

Շատերի պես, դուք էլ գուցե ներքին համոզմունք ունեք, որ հիանալի կյանք եք ունենալու: Ի վերջո, դուք կատարյալ եք. լավ կյանքով եք ապրել, բարձր արժեհամակարգի տեր եք, բարդ աշխատանք եք ունեցել, կրթություն, ձգտումներ, լավ արտաքին ու առողջություն: Կյանքը ձեզ համար պետք է որ լավ շարունակվի: Իսկ հիմա մտածում եք, թե կյանքն անարդար է:

Մենք կպատմենք, թե ինչպես Դաունի համախտանիշը կարող է ձեր կյանքն ավելի լավը դարձնել: Եվ այսպես, ի՞նչ կստանաք փոքրիկի ծննդից: Ինչպե՞ս կարող է այդ երեխան փոխել ձեզ ու ավելի լավը դարձնել:

1. Դուք կսովորեք համբերատար լինել: Հնարավոր է` մի փոքր ավելի երկար սպասեք ձեր փոքրիկի առաջին բառերին, առաջին քայլերին: Ձեր ընկերներն ասես մրցակցում են, հպարտանում, երբ իրենց երեխան բոլորից առաջ է անցնում, ավելի շուտ է սկսում խոսել կամ քայլել: Սակայն դա մրցելու առիթ չէ: Մի՞թե մի փոքր աբսուրդ չէ երեխաներին միմյանց դեմ հանել: Կզայրանայի՞ք ձեր երեխայի վրա, եթե նա գլուխն ուսերին ամուր պահելու համար մի քանի շաբաթ ավելի սպասեր: Եթե ձեր «նորմալ» երեխան փոքրամարմին է ձեր ընկերների երեխաների համեմատ, մի՞թե դրանով պարտված եք դուրս գալիս:

2. Դուք կճանաչեք սիրո իսկական իմաստը: Ո՞վ է արժանի ձեր սիրուն: Կա՞ն նախապայմաններ, որոնց դեպքում պետք է որևէ մեկն արժանի լինի ձեր սիրուն: Մի՞թե ինչ-որ մեկն իր քթի ձևի կամ մաթեմատիկական բարձր գիտելիքներ չունենալու պատճառով մյուսներից քիչ է արժանի ձեր սիրուն: Դուք կիմանաք, որ սերը սահման չունի, չունի որևէ կանոն կամ ակնկալիք, որ սերը գոյություն ունի բոլորիս համար, անկախ նրանից, թե ինչ տեսք ունեք կամ ո՞վ եք, քանի՞ քրոմոսոմ ունեք. յուրաքանչյուրն արժանի է սիրո:

3. Կկոտրեք ձեր կարծրատիպերը: Կդառնաք ազատ մտածելակերպ ունեցող այն մարդը, ում միշտ գաղտնի նախանձել եք:

4. Դուք անվախ ու ավելի անհոգ կդառնաք: Միակ բանը, որ կխաթարի ձեր կյանքը Դաունի համախտանիշ ունեցող երեխայի ծնող դառնալու դեպքում՝ ժամանակ ու մտավոր ռեսուրսներ տրամադրելն է այն մտքերին, թե արդյոք ինչ-որ բան կարո՞ղ է կամ չի կարող պատահել:

5. Դուք շրջապատված կլինեք իսկապես հաճելի մարդկանցով:

6. Դուք հոգեբանորեն կշահեք ձեր նվիրվածությունից և կվաստակեք ձեր երեխայի ու շատ-շատերի սերը, հիացմունքը:

7. Դուք հոգեպես կաճեք: Այդ ճանապարհի առաջին քայլը կարեկցանքն է: Դալայ լաման ասում էր, որ այդ ճանապարհով առանց ուրախության քայլել չեք կարող:

8. Դուք պարզապես կարող եք հասկանալ կյանքի իսկական իմաստը:

Աղբյուրը՝ www.hubpages.com

Ինչպե՞ս պահպանել ամուսնությունը, եթե ձեր երեխան աուտիզմ ունի

Անի Պետրոսյան — Thu, 30 Jun 2016 14:24:03 +0000

Քիչ չեն դեպքերը, երբ աուտիզմ ունեցող երեխայի ծնողները բաժանվում են: Կինը կամ ամուսինը չեն կարողանում համակերպվել իրականության հետ ու երեխայի ծնունդից հետո դադարեցնում են ամուսնական կյանքը: Նման վարքագծի պատճառը հիմնականում վախի ու պատասխանատվության զգացումն է լինում:

Աուտիզմ ունեցող 8-ամյա երեխայի հայրը 10 կետ է տարբերակել այն ծնողների համար, ովքեր կանգնած են ամուսնությունը երեխայի հաշմանդամության պատճառով կորցնելու վտանգի առաջ:

Առաջնորդվեք «ամբողջ աշխարհի դեմ՝ միասին» մտածելակերպով

Դուք և ձեր կողակիցը միասին եք այդ իրավիճակում: Ձեր հետագա կյանքը, ամենայն հավանականությամբ, վերելքների ու վայրէջքների շղթա է լինելու, բայց գիտե՞ք ինչ. ատրակցիոններն առավել զվարճալի են, երբ ձեր լավագույն ընկերոջ կողքին եք: Եթե բժիշկների, դպրոցի աշխատակազմի, ընտանիքի անդամների, իրավաբանների և մյուս մարդկանց դեմ հանդիման եք դուրս եկել, ապա ավելի հեշտ է դա ընկերոջ, թիմակցի հետ անել: Պարտադիր չէ, որ երեխայի հետ կապված բոլոր հարցերում միշտ համակարծիք լինեք, բայց միասնական լինելը շատ դեպքերում օգնում է:

Որքան հնարավոր է շատ ժամանակ անցկացրեք տանից դուրս

Չեմ կարող ասել, թե դա բավական է բոլոր ծնողների համար, բայց հատկապես աուտիզմ ունեցող երեխայի ծնողների համար այդպես է: Նախքան երեխաներ ունենալը երջանիկ ամուսիններ էիք, այդպես չէ՞: Իսկ ի՞նչ կարիք կա փոխվելու: Երբ խրամատների ներքևում եք, կենսուրախ չեք, բայց ես փորձում եմ ամսվա մեջ գոնե երկու անգամ կնոջս հետ դուրս գալ տանից, գնալ ընթրելու, հանդիպելու մեր ընկերներին, ֆիլմ դիտելու կամ անել այն, ինչ մեզ դուր է գալիս:

Պատրաստեք սենյակը սեքսի համար

Այո, աուտիզմը երկար ժամանակ կազդի ձեր սեռական կյանքի վրա: Սակայն երբեմն կարելի է ռոմանտիկ պահեր ունենալ: Օրինակ` մի քանի ամիսը մեկ անգամ, այն ժամանակ, երբ ձեր երեխան դպրոցում է, կարող եք վատառողջ չլինելով օգտագործել վատառողջ լինելու պատրվակն ու խուսափել աշխատանքից… Հասկանո՞ւմ եք, չէ՞, ինչ նկատի ունեմ:

Փորձիր ցանկացած կերպ քեզ լավ զգալ, հակառակ դեպքում… հակադեպրեսանտը վատ բառ չէ…

Իրականում բացատրության կարիք չկա… 2 տարի առաջ վերջապես հասկացա, որ դեպրեսիայի մեջ էի, և օգնություն խնդրեցի: Օգնությունը դեղահաբերի տեսքով եկավ… Ինձ համար դա այն էր, ինչ պետք է անեի: Այն ինձ ավելի շատ էներգիա էր տալիս, ավելի շատ համբերություն: Ես շարունակում եմ ես լինել, բայց ավելի հանգիստ, ավելի եռանդուն ու կազմակերպված: Կինս 6 ամիս անց դիմեց դրան, և այն իսկապես օգնեց մեզ:

Անհատական գործունեություն ծավալիր, դա քեզ ավելի շատ եռանդ կհաղորդի

Եթե հասկանում եք, որ միասին այնքան էլ հաճախ դուրս չեք գալիս, որքան կցանկանայիք, ապա անհատական գործունեություն ծավալեք` մենակ կամ ընկերների հետ: Դա ձեզ լրացուցիչ եռանդ կհաղորդի: Օրինակ` ես սիրում եմ վազել, ու տարվա մեջ մեկ կամ երկու անգամ ընկերներիցս մի քանիսի հետ գիշերային մարաթոն ենք կազմակերպում: Իմ ցուցակում նաև բոուլինգ կա: Կինս ևս ընկերներ ունի, որոնց հետ հաճախ հանդիպում է ճաշելու, պարելու կամ ինչ-որ բան խմելու համար: Ձեր զուգընկերոջն օգնեք դադար վերցնել ու աուտիզմից դուրս ժամանակ անցկացնել… ու հանգստանալ առանց ձեզ, որովհետև դա շատ կարևոր է:

Կարգի բերեք ձեր առաջնահերթությունները

Շատ տղամարդկանց համար առաջնայինն իրենց աշխատանքն է, իսկ հանգստյան օրերը նրանք նվիրում են վերանորոգմանը կամ այգում աշխատելուն, դրա համար էլ դուրս են մնում իրենց երեխաների կյանքից: Գուցե պետք է ամեն ինչ կարգի՞ բերել: Գուցե անհրաժեշտ է շաբաթ օրն ընտանիքի հե՞տ անցկացնել: Դա ավելի կարևոր կլինի ու ավելի օգտակար ձեր կնոջ համար:

Սա տարբերակներից մեկն է միայն, բայց դրանք շատ-շատ են:

Ապրեք ներկայով: Մի ձգտեք հետ շրջվել կամ շատ հեռուն նայել

Ասելն անելուց հեշտ է, բայց դա այնքան կարևոր է: Փորձեք ապրել ամեն օրն այնպիսին, ինչպիսին կա: Փորձեք տեղի ունեցածը չհամեմատել երեկվա կատարվածի կամ նրա հետ, ինչ կարող է պատահել ապագայում: Աուտիզմ ունեցող երեխաները կարող են հաջողություններ ունենալ, կարող են առաջ գնալ: Այն, ինչ ձեր երեխան արել է երեկ, չի կարող անել այսօր և հակառակը: Շատ առաջ նայելով կարող եք վախենալ: Արդյոք երեխան հասուն մարդկանց պես ինքնաբա՞վ կդառնա: Մի՞թե նրան անընդհատ խնամք է հարկավոր: Շատ հեռուն նայելով կարող եք վնասել ձեր ամուսնությունը:

Գոռացեք, ճչացեք, կռվեք ձեր զուգընկերոջ հետ

Այդ ամենն արեք այն ժամանակ, երբ ինչ-որ բանից զայրացած եք: Դա ավելի առողջարար է, քան թողնել նրան, որ հուզվի, ապա լուռ վերականգնվի:

Դուք և աուտիզմ ունեցող երեխան քնեք այնքան, որքան հնարավոր է

Ձեր երեխան գիշերը բավականաչափ չի քնում և բոլորին խառնում է իրար: Դա կարող է որպես մարմնամարզություն ծառայել, բայց պետք է հնարավոր ամեն ինչ անել, որ ձեր երեխայի քնի օրակարգը հստակ լինի, և եթե գա տարիքը, ու քնաբեր հաբերի կարիք լինի, պետք է մանրամասն ուսումնասիրություն կատարվի: Քունը շատ կարևոր է երեխաների համար, այն կարևոր է նաև ձեր ամուսնության, ձեր սթափ դատողությունը պահպանելու համար:

Անջատեք ինտերնետն ու ձեր զուգընկերոջ հետ հեռուստացույց դիտեք

Դուք հաջողությամբ քնեցրել եք ձեր երեխային: Հիմա անջատեք հեռուստացույցը: Դադարեցրեք ուսումնասիրությունները: Դադարեք աուտիզմի մասին կարդալը: Դադարեք «Ֆեյսբուքով» խոսելը: Անջատեք համակարգիչն ու պառկեք բազմոցին, հեռուստացույց դիտեք ձեր կողակցի հետ… Ավելի լավ է` գնացեք ննջարան, մի փոքր քնեք… կամ ավելի լավ է` սեքսով զբաղվեք…

Գնում ենք մանկապարտեզ

Զառա Ասկարյան — Wed, 29 Jun 2016 16:54:37 +0000

Հաշմանդամություն ունեցող երեխաների՝ մանկապարտեզ հաճախելու կարևորության, դժվարությունների և դրանք հաղթահարելու ուղիների մասին զրուցել ենք հոգեբան, «Գոյ» հոգեբանական կենտրոնի տնօրեն Հասմիկ Հակոբյանի հետ:

- Ի՞նչ մտավախություններ ունեն հաշմանդամություն ունեցող երեխաների ծնողները երեխաներին մանկապարտեզ տանելիս։

Ծնողները հաճախ մտածում են, որ երեխան դեռ փոքր է և չի կարող առանց իրենց օգնության որևէ բան անել: Երեխան մեծանալով գերհոգատար միջավայրում (հայերի մոտ հաճախ ենք հանդիպում գերխնամքի երևույթին)՝ կարող է հետագայում դժվարություններ ունենալ հասարակության մեջ: Հաշմանդամություն ունեցող երեխաների դեպքում այս խնդիրն ավելի է սրվում։ Քանի որ ծնողները ոչ միայն անհանգստացած են երեխայի ինքնուրույնության հարցով, այլ նաև հաճախ ունեն մտավախություն, թե ինչպես կընդունեն իր երեխային հասակակիցները, ապա այս մտահոգությունները մանկապարտեզից խուսափելու պատճառ են դառնում։ Մանկապարտեզ հաճախած և չհաճախած երեխաների տարբերությունն առավել ակնհայտ զգացվում է առաջին դասարանում. մանկապարտեզ հաճախած երեխաները շատ ավելի հեշտ են ինտեգրվում դպրոցում:

– Ծնողներն ինչպե՞ս կարող են նպաստել երեխաների ներառման գործընթացին։

Մանկապարտեզի ներառման գործընթացը ենթադրում է համալիր համագործակցություն բոլոր այն անձանց միջև, ովքեր կապող օղակ են երեխայի հետ: Մանկապարտեզի դաստիարակը, հոգեբանը պետք է աջակցեն ներառման գործընթացին, սակայն այստեղ փոքր չէ նաև ծնողի դերը։ Ծնողն իր հերթին կարող է դիմել մի շարք հնարքների, ինչը հաճելի կդարձնի երեխայի հաճախումը մանկապարտեզ: Օրինակ՝ տանը կարելի է կազմակերպել դերային խաղեր, հասկանալու համար, թե երեխան իրեն ինչպես է զգում մանկապարտեզում: Կարող են խաղալ «մանկապարտեզ» խաղը, որտեղ ծնողը կլինի երեխայի դերում, իսկ երեխան՝ դաստիարակի, կամ՝ հարաբերությունները պարզող խաղեր, «իմ լավագույն ընկերը» և այլն: Խաղի ընթացքում ուշադիր լինելու դեպքում կարելի է տեսնել երեխայի մտավախությունները կամ հարաբերությունները շրջապատի մեջ: Նմանօրինակ դերային խաղեր կարելի է կազմակերպել նաև մինչև մանկապարտեզ հաճախելը՝ երեխայի նախատրամադրվածությունը հասկանալու համար: Կարելի է նաև հեքիաթների միջոցով աշխատել դրական տրամադրվածության հետ։ Եթե երեխան ունի որևէ սիրած հեքիաթի հերոս, ապա հեքիաթում կարելի է կառուցել մանկապարտեզի իրավիճակ, որտեղ դրական կերպարը բարի է և պատրաստ է օգնելու, կամ` այդ կերպարը ընկերասեր է և ինքնուրույն, ապա այդ կերպարի դրական գծերը զուգահեռ տանել երեխայի կերպարի, նրա ընկերների կամ այն անձի հետ, ում հիշեցնում է իրեն:

Ներառման գործընթացում ցանկալի է ներգրավել նաև երեխայի համար հեղինակավոր անձի: Օրինակ՝ եթե տղա երեխայի համար տղամարդու իդեալ է հայրը (այդ տարիքում հիմնականում ընդօրինակում են տան անդամներին), ապա կարելի է ցույց տալ հերոս հայրիկի անցած ուղին, ինչու չէ, նաև ցույց տալ մանկապարտեզի լուսանկարները, հատկապես եթե այդ կադրերում զվարճալի պահեր կան, պատմել դրանց մասին, այսինքն` դրական հուզական կապ ստեղծել «մանկապարտեզ» բառի հետ:

– Եթե մանկապարտեզում կան այնպիսի երեխաներ, որոնց ծնողները որոշ պիտակներ են կպցնում հաշմանդամություն ունեցող երեխաներին և խոչընդոտում են իրենց երեխաների և նրանց շփումը, ինչպե՞ս վարվել այս դեպքում։

Այս կարգի խնդիրները ծագում են, երբ ծնողը ցանկանում է «պաշտպանել» իր երեխային, բայց նախևառաջ նա պետք է գիտակցի, որ ոչ ոք ապահովագրված չէ, և այն խնդիրները, որոնք ունեն իր շրջապատի մյուս ծնողները, չի բացառվում, որ գուցե մի օր իրենք էլ կառերեսվեն դրանց հետ: Երկրորդ՝ զարգացած, հումանիստ և կարեկից անձնավորությունը ավելի շատ կփնտրի ելքեր, որպեսզի հարթի հաղորդակցման խոչընդոտները և իր օրինակով դաստիարակի երեխային: Պետք է նշել, որ եթե մանկապարտեզում այս հարաբերությունները ճիշտ կառուցվեն, ապա երեխան հետագայում ավելի հեշտ կինտեգրվի սոցիումի մեջ և կկառուցի իր հարաբերությունները շրջապատի հետ։ Հոգեբանների, դաստիարակների աշխատանքը այստեղ առաջնային է և կարևոր ծնողների դիրքորոշման համար։

– Ընտանիքում կարող են վեճեր լինել, եթե ծնողները ցանկանում են երեխային մանկապարտեզ տանել, սակայն տատիկ-պապիկները համաձայն չեն։ Ինչպե՞ս վարվել այս դեպքում։

Այս դեպքում պետք է խոսել և հասկանալ նրանց բացասական դիրքորոշման պատճառները: Փորձել խոսել ակնառու փաստերով. կոնկրետ երեխաների օրինակներ բերել, ովքեր գնացել են մանկապարտեզ և ովքեր՝ ոչ , խոսել նրանց տարբերության մասին։ Ի վերջո, տատիկ-պապիկները կարող են իրենք երեխային մանկապարտեզ տանել և համոզվել թոռնիկի անվտանգ և ապահով միջավայրի առկայության մեջ:

«Եթե ես մի փոքր թույլ լինեի, հավանաբար այսօր իմ երեխան իմ ընտանիքում չէր լինի»

Զարուհի Բաթոյան — Fri, 10 Jun 2016 15:18:12 +0000

Գոռ Սաղոյանի դուստրը՝ Էվան, շուտով 3 տարեկան կդառնա: Ինչպես շատ-շատերը, մինչև սեփական փորձով խնդրին առնչվելը հայրն այլ պատկերացումներ ուներ Դաունի համախտանիշի մասին.

«Ցավոք, այո՛, ցավոք, առաջին մարդիկ, ում հետ այդ հարցով շփվեցի, «բժիշկ» կոչվող մարդիկ էին: Նրանք ամեն ինչ արեցին, որպեսզի ավելի ծանր տանեմ այդ փաստը, բարդացրեցին մեր ընտանիքի հոգեբանական վիճակը: Ու եթե ես մի փոքր թույլ լինեի, հավանաբար այսօր իմ երեխան իմ ընտանիքում չէր լինի»:

Շոկային վիճակը Գոռի մոտ տևեց մոտ 10 օր: Ախտորոշման վերջնական պատասխաններն իմանալուց 2-3 օր անց նա որոշեց, որ պետք է հավաքվել ու ոչ թե մտածել, թե ինչո՛ւ այսպիսի բան եղավ, այլ զբաղվել խնդրի լուծմամբ.

«Ժամանակի ընթացքում ես սկսեցի ամեն ինչին այլ կերպ նայել: Հասկացա, որ իմ երեխան ոչ թե խնդիրներ ունի, այլ մշտական ու հետևողական աշխատանքի կարիք, ու այդ պարագայում մենք կունենանք հիանալի արդյունք: Ես հասկացա, որ նման դեպքում ամենասխալը մտածելն է՝ ինչո՞ւ հենց մեզ հետ նման բան պատահեց, քանի որ իրականում ոչ մի վատ բան էլ չէր պատահել: Պետք է կարողանալ հասկանալ, որ Դաունի համախտանիշը ոչ թե խնդիր է, այլ ուղղակի վիճակ»:

Խոսելով այն մասին, թե հատկապես ի՛նչն օգնեց Գոռին ծանր վիճակից դուրս գալուն և փաստն ընդունելուն ու դրա հետ համակերպվելուն, նա պատմում է.

«Ինձ ամենաշատն օգնեց իմ երեխայի հանդեպ սերը: Ես հասկացա, որ ինչքան շուտ ընդունեմ իրականությունը, այնքան շուտ կկարողանամ երեխայիս օգնել: Սկսեցի կարդալ Դաունի սինդրոմի մասին ու մոտ մեկ ամիս անց արդեն բավականին գիտելիքներ ունեի: Հասկացա, որ սարսափելի բան չկա, ու դա բոլորովին այն չէ, ինչ ինձ փորձում էր համոզել բժշկի խալաթով բաժանմունքի վարիչը: Նրա բառերը մեխվել են ուղեղումս. «Դաունի սինդրոմով էրեխեն ծնողների համար պրիգավոր [դատավճիռ] ա, ամբողջ կյանքներդ տառապելու եք, որ էս երեխեն հորն ու մորը իրարից տարբերի», բառացի էսքանը»: Էլ չեմ խոսում բուժանձնակազմի մյուս անդամների մասին, ովքեր իմ երեխային վերաբերվել են երրորդ սորտի մարդու նման. դա էլ հետո իմացա կնոջիցս»:

Գոռի խոսքով` ընտանիքն իր հետ, բայց իր դեպքում` ավելի շատ ինքն էր նրանց կողքին, քան հակառակը: Իսկ թե հիմա ամենաշատն ինչն կցանկանար փոխել Հայաստանում, որ իրեն խանգարում է, նա նշում է` հասարակության վերաբերմունքը.

«Անտեղի խղճահարությունը, սխալ պատկերացումները: Ես չեմ ուզում, որ իմ երեխային խղճան, որովհետև նա դրա կարիքը չունի: Չեմ ուզում, որ նրան ծուռ նայեն, որևէ խտրականություն դնեն ու, առհասարակ, չեմ ուզում, որ որևէ տարբերություն դրվի Դաունի սինդրոմ ունեցող մարդկանց ու մյուսների միջև: Միևնույն ժամանակ չեմ հավատում, որ նա հավասար հնարավորություններ կունենա, երբ աշխատանքի ընդունվելու ժամանակը գա: Նույնիսկ 20 տարի անց: Չեմ կարծում, որ մեր հասարակությունը 20 տարվա ընթացքում արմատական փոփոխությունների կենթարկվի»:

Այնուամենայնիվ, Գոռն իր աղջկան 20 տարի անց պատկերացնելիս հուզվում է.

«Հարցից սիրտս լցվեց: Պատկերացնում եմ՝ քայլող արևի կտոր, շողացող, ժպիտով, բարի, միամիտ ու երջանիկ: Ու պատկերացնում եմ, որ զբաղվում է նկարչությամբ կամ ասեղնագործությամբ, որ իր առօրյան պատմում է ինձ, որ միասին քայլում ենք, ու ոչ ոք նրան զարմացած չի նայում: Որ ինքը հոգ է տանում իր փոքր եղբոր կամ քրոջ մասին ու շատ հոգատարությամբ, որովհետև նա հիմա էլ շատ հոգատար է իր ավագ եղբոր ու փոքր երեխաների նկատմամբ»:

Երեխայի խնամքին և զարգացմանն առնչվող գործերում Գոռը և կինը դերաբաշխում չեն արել: Երկուսն էլ կատարում են այն ամենը, ինչ անհրաժեշտ է, առանց դերերի բաշխման: Ինչպես բոլոր մյուս դեպքերում: Գումարած հատուկ պարապմունքները թե՛ մասնագետների մոտ և՛ թե տանը:

Այնուամենայնիվ, ինչպե՞ս հաղթահարել հաշմանդամություն ունեցող երեխայի ծնող լինելու բարդույթը, չէ՞ որ մինչ օրս շատերը թաքցնում են իրենց երեխային, չեն խոսում նրա մասին, ցույց չեն տալիս մարդկանց.

«Ծնողներն այնքան էլ մեղավոր չեն, ի վերջո, նրանք բախվում են իրենց անծանոթ իրավիճակի, դրան գումարած բժիշկների ոչ պրոֆեսիոնալ մոտեցումը, ու ծնողն արդեն ամաչում է շրջապատից, մտածում, որ այլմոլորակային երեխա ունի: Պետք է հոգեբաններ աշխատեն ծնողների հետ: Մենք ունենք վերականգնողական կենտրոններ, որտեղ այցելում են տարբեր խնդիրներով երեխաներ, նրանց հետ աշխատում են նաև հոգեբաններ: Բայց ես կարծում եմ, որ հոգեբանները նախ անհրաժեշտ են ծնողներին, հետո միայն երեխաներին: Ինձ օգնել են նաև շփումը մարդկանց հետ, խնդրի մասին խոսելը, պատմելը. բացարձակ պետք չի ինքնամփոփ դառնալ կամ խնդիրները շրջանցել, այլ պետք է քննարկել տարբեր մարդկանց հետ ու փորձել լուծումներ գտնել դրանց»:

Ինչ վերաբերում է բարեկամներին ու գործընկերներին, ապա նրանց վերաբերմունքը կախված էր Գոռից.

«Քանի որ ես առաջին օրվանից փորձել եմ չուռճացնել խնդիրը, նրանք էլ նորմալ են վերաբերվել դրան: Երբեք որևէ մեկից չեմ փորձել թաքցնել իմ երեխայի ախտորոշումը, եթե առիթ է եղել, ասել եմ դրա մասին, և իմ շրջապատն էլ սկսել է նորմալ վերաբերվել դրան: Նույնիսկ զգացել եմ, որ «Դաուն» բառը, որը նրանք մինչ այդ օգտագործում էին որպես «անհասկացող» բառի հոմանիշ, դուրս է եկել նրանց բառապաշարից: Այսօր Էվան մեր բարեկամների ու բոլոր հավաքույթների ուրախությունն է»:

«Ի՞նչ դպրոց է գնալու Էվան»:

«Այսի՞նքն»:

«Հանրակրթակա՞ն, թե՞ հատուկ»:

«Սովորական հանրակրթական դպրոց»:

Խոսքի զարգացման խնդիրները

Զառա Ասկարյան — Tue, 17 May 2016 14:50:33 +0000

Խոսքի զարգացման խնդիրներին, դրանց լուծմանն ուղղված անհրաժեշտ քայլերին է անդրադառնում լոգոպեդ, Հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի հատուկ կրթության ֆակուլտետի դեկան, մանկավարժական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ Արմենուհի Ավագյանը:

Դիսլալիա (թլվատություն)

Խոսքի տարածված խնդիրներից է դիսլալիան (թլվատություն): Այն հնչարտաբերման խնդիր է՝ լսողության ու արտաբերական ապարատի պահպանված նյարդավորման պայմաններում: Դիսլալիայի ժամանակ դիտվում են հնչյունների փոխարինումներ, շփոթումներ, հազվադեպ հանդիպում է նաև հնչյունների բացթողում: Գոյություն ունի թլվատության 2 տեսակ՝ օրգանական և ֆունկցիոնալ:

Օրգանական թլվատության պատճառ կարող են լինել կարճ սանձիկը, մեծ և դժվարաշարժ լեզուն, գմբեթաձև կոշտ քիմքը և այլն:

Ֆունկցիոնալ թլվատության ժամանակ արտաբերական օրգաններում օրգանական առանձնահատկություններ չկան. երեխայի սխալ հնչարտասանությունը կարող է լինել շրջապատի սխալ խոսքի հետևանք:

Մինչև 5 տարեկանը երեխայի մոտ առկա հնչարտասանության թերությունները ֆիզիոլոգիական են, այսինքն` մինչև 5 տարեկանը ծնողները կարող են չանհանգստանալ, սակայն եթե դիսլալիան շարունակվում է 5 տարեկանից հետո, այդ դեպքում արդեն հարկ է դիմել մասնագետի:

Թլվատության առաջացման պատճառներից մեկն այն է, որ երեխայի հետ խոսում են երեխայի լեզվով՝ կրկնելով նրա սխալները, որի հետևանքով սխալ արտասանությունն ամրապնդվում է:

Հնչյունները սխալ արտասանող երեխաներին ծնողները կարող են օգնել` տվյալ հնչյունը արտահայտիչ արտասանելով ու նրա արտասանության ժամանակ լեզվի, շրթունքների դիրքը բացատրելով: Եթե, օրինակ` երեխան սխալ է արտասանում է «ս» հնչյունը, կարելի է նրա ուշադրությունը հրավիրելով իրար մոտեցող ատամների, ժպտացող շուրթերի ու օդի սառը հոսքի վրա: «Շ» հնչյունի սխալ արտասանության դեպքում երեխայի ուշադրությունը կարելի է հրավիրել կլորացող շուրթերի ու օդի տաք հոսքի վրա: Թլվատության դեպքում ծնողներին խորհուրդ է տրվում շարունակ չուղղել երեխաների սխալ արտասանած հնչյունները, քանի որ դա երեխաների մոտ բացասական հակազդում է առաջացնում: Երեխան երբեմն նույնիսկ խուսափում է այդ հնչյունն առհասարակ արտասանելուց:

Ռինոլալիա (ռնգախոսություն)

Ռնգախոսությունը ձայնի տեմբրի և հնչարտասանության խնդիրն է, որը պայմանավորված է արտաբերական ապարատի անատոմաֆիզիոլոգիական առանձնահատկություններով: Խոսքային շնչառության խաթարման հետևանքով ձայնը ձեռք է բերում ռնգային՝ քթային երանգ: Բաց օրգանական ռնգախոսությունը փափուկ և/կամ կոշտ քիմքերի բնածին ճեղքի հետևանք է:

Այս դեպքում խորհուրդ է տրվում շրթունքի և քիմքի վիրահատություն կատարել՝ ճեղքը վերացնելու նպատակով: Մինչև վիրահատությունը ծնողը պետք է բժշկի օգնությամբ ապահովի երեխայի սնվելու գործընթացը, իսկ լոգոպեդը երեխայի արտաբերական օրգանները նախապատրաստի ճիշտ հնչարտաբերմանը:

Փակ օրգանական ռնգախոսության դեպքում հիմնականում քթի խոռոչում լինում են գոյացություններ, որոնք խոչընդոտում են օդի արտահոսքը քթով, ինչի հետևանքով խաթարվում է ռնգային «մ» և «ն» հնչյունների արտասանությունը:

Մինչև լոգոպեդական աշխատանքները սկսելը վիրահատական ճանապարհով պետք է հեռացնել այդ գոյացությունները:

Ծնողները այս դեպքում կարող են փորձել ակտիվացնել փափուկ քիմքի շարժունակությունը: Դրան նպաստում է կում-կում ջուր խմելը, հորանջելը: Սակայն ռնգախոսության դեպքում որևէ վարժություն սկսելուց առաջ անհրաժեշտ է դիմել բժշկի՝ հասկանալու համար ռնգախոսության պատճառը, ինչից հետո պետք է օգտվել լոգոպեդի խորհրդատվությունից, քանի որ յուրաքանչյուր կոնկրետ դեպքում կարող են խորհուրդ տրվել վարժությունների որոշակի համակարգ ու միջամտություն:

Կակազություն

Կակազությունը խոսքի տեմպի և ռիթմի խնդիրն է, որն ուղեկցվում է արտաբերական, շնչառական և ձայնային ջղաձգումներով: Երգելիս կամ բանաստեղծություն արտասանելիս մարդը չի կակազում, քանի որ խոսքը ձեռք է բերում որոշակի տեմպ և ռիթմ: Սակայն դա չի վերացնում խնդիրը: Այս դեպքում խորհուրդ չի տրվում որևէ վարժություն անել, ինքնաբուժմամբ զբաղվել: Կակազության առաջացման պատճառ կարող են լինել ինչպես վախերը, սթրեսները, այնպես էլ երկարատև հոգեկան ապրումները, մասնավորապես, եթե երեխան հաճախ ականատես է լինում ընտանեկան վեճերի, ընտանիքում տիրում է անառողջ մթնոլորտ, երեխան չի ուզում մանկապարտեզ հաճախել, երեխայի դաստիարակությամբ զբաղվում են ընտանիքի տարբեր անդամները` դրսևորելով տարբեր, երբեմն իրարամերժ մոտեցումներ ու պահանջներ, երեխան հարկ եղած ուշադրության չի արժանանում կամ նրան գերխնամում են, չափազանց ծանրաբեռնում տարիքին ոչ համապատասխան խոսքային նյութով և այլն:

Կակազող երեխաները հիմնականում շատ ընկալունակ են, զգայուն, խելացի: Նրանց ընկալունակությունն ավելի է ոգևորում ծնողներին` հաճախ դառնալով բազմաթիվ բանաստեղծություններ, պոեմներ, տարբեր լեզուներ սովորեցնելու առիթ: Ծնողները պետք է խուսափեն երեխային գերծանրաբեռնելուց, սահմանափակեն համակարգչից օգտվելու ու հեռուստացույց նայելու ժամաքանակը: Կարևոր է, որ դա ոչ թե արգելվի, այլ նրան որևէ ավելի հետաքրքիր զբաղմունք առաջարկվի, օրինակ՝ միասին որևէ խաղ խաղալ, զբոսնելու գնալ և այլն: Իսկ երբ երեխային արգելում են համակարգչի կամ հեռուստացույցի առաջ ժամանակ անցկացնել` փոխարենը ոչինչ չառաջարկելով, դա դրական արդյունքի չի հանգեցնում` երեխային դրդելով անհանգստության ու լարվածության:

Դիզարտրիա

Դիզարտրիան խոսքի արտաբերական կողմի խնդիր է` պայմանավորված արտաբերական ապարատի նյարդավորման խնդիրներով: 65% դեպքում դիզարտրիան հանդիպում է մանկական ուղեղային կաթված (ՄՈՒԿ) ունեցող երեխաների մոտ: Դիզարտրիայի ժամանակ կարող է դիտվել արտաբերական մկանների գերլարվածություն, մկանային տոնուսի թուլություն, երբեմն էլ մկանային փոփոխվող լարվածություն: Դիզարտրիայի դեպքում դիտվում է գերթքածորություն, լեզուն շարժելու դժվարություն, երեխայի կամքից անկախ դրսևորվող շարժումներ, լրացուցիչ շարժումներ, և այս ամենը, իհարկե, դժվարացնում է նրանց խոսելու գործընթացը: Այս երեխաների խոսքը դժվարությամբ է ընկալվում: Ծանր դեպքերում դրսևորվում է անարտրիա, ինչի ժամանակ խոսելը դառնում է անհնար:

Եթե ծնողն ուզում է օգնել երեխային և կատարել որոշակի վարժություններ, նախ պետք է հաշվի առնի, թե ինչպիսին է նրա մկանային լարվածությունը: Եթե առկա է մկանային բարձր լարվածություն, ապա պետք է կատարվի լեզուն թուլացնող մերսում: Այն կարելի է կատարել մատով` թույլ շոյող շարժումներով՝ ներսից դեպի դուրս, ինչպես նաև մի կողմից մյուսը: Այս մերսումները նպաստում են մկանների թուլացմանը: Եթե մկանային լարվածությունը թույլ է, ապա պետք է մերսել թույլ սեղմումներով, հպումներով:

Դիզարտրիայի դեպքում, նպատակ հետապնդելով երեխային սովորեցնել կատարելու արտաբերական շարժումներ, կարելի է նրա քթի ծայրին կաթեցնել մի կաթիլ մուրաբա կամ խտացրած կաթ, ու երեխային խնդրել, որ փորձի լեզուն դուրս հանել, բարձրացնել ու դիպչել այդ կաթիլին: Իհարկե, հնարավոր է` երեխային միանգամից չհաջողվի դա անել:

Նաև կարելի է կատարել որոշակի շնչառական վարժություններ, օրինակ՝ խորանարդիկներով դարպաս պատրաստել, բամբակից՝ գնդակ, և երեխայի հետ «ֆուտբոլ» խաղալ` առաջարկելով գնդակը փչելով մտցնել դարպասը: Կարելի է նաև մանր կտրատված թղթեր դնել սեղանին և խնդրել երեխային փչել, որպեսզի թղթերը սեղանից թռչեն և այլն:

Դիզարտրիայի ժամանակ կարելի է նաև կատարել ձայնային վարժություններ: Օրինակ` ծնողները կարող են արտասանել ձայնավորներ և խնդրել երեխային կրկնել: Օրինակ՝ աաաաա, օօօօօօօօօօ, ապա ձայնավորների քանակը շատացնել, օրինակ՝ աաաաօօօօօօօ, որքան կհերիքի երեխայի արտաշունչը: Պետք չէ ստիպել, որ նա չափից ավելի շատ ուժ գործադրի: Այս վարժությունը սովորեցնում է երեխայի կարողանալ իր խոսքը բաշխել մեկ արտաշունչի վրա:

Իհարկե, նախևառաջ պետք է խորհրդակցել լոգոպեդի հետ ու համատեղ որոշել երեխայի հետ աշխատանքի ռազմավարությունը:

Ալալիա (անխոսություն)

Ալալիան (անխոսություն) երեխաների խոսքի թերզարգացումն է կամ բացակայությունը` պահպանված լսողության և մտավոր ունակությունների պայմաններում: Լինում է` շարժողական, զգայական, խառը: Անխոսությունը գլխուղեղի կեղևի գոտիների ախտահարման հետևանք է: Շարժողական ալալիայի ժամանակ նկատվում է գլխուղեղի խոսքաշարժողական կենտրոնի (Բրոկայի) ախտահարում և դրսևորվում է արտաբերական նպատակային շարժումներ կատարելու դժվարություններով: Շարժողական դժվարությունները նկատելի են նաև այս երեխաների մատների շարժումներում: Խոսքը նույնպես վերաբերում է նպատակային շարժումներին: Նրանք, օրինակ, կարողանում են ավազով հմտորեն ու արագ գործողություններ կատարել, բայց դժվարանում են մատների կոնկրետ շարժումներով ավազը վերցնել ու տեղափոխել:

Զգայական ալալիայի ժամանակ ախտահարվում է գլխուղեղի խոսքալսողական կենտրոնը (Վերնիկեի): Զգայական ալալիայի դեպքում երեխան չունի խոսքաշարժողական դժվարություններ, սակայն նա խոսքն ընկալում է որպես աղմուկ, հետևաբար չի խոսում: Հայտնի է, որ խոսքի ձևավորման հիմքում ընդօրինակումն է, ուստի չընկալված խոսքը հնարավոր չէ ընդօրինակել:

Այս երեխաները հաճախ դիտվում են որպես աուտիզմ, երբեմն էլ մտավոր ու լսողության խնդիր ունեցողներ:

Խառը տեսակի անխոսության դեպքում նկատվում է խոսքաշարժողական և խոսքալսողական դժվարությունների համադրում, հետևաբար երեխան դժվարանում է ինչպես նպատակային արտաբերական շարժումներ կատարել, այնպես էլ ընկալել իրեն ուղղված խոսքը:

Խոսքային շարժումները զարգացնելու նպատակով ծնողը կարող է երեխայի հետ համապատասխան խաղեր խաղալ, որտեղ լեզուն հանդես է գալիս որպես մարդուկ ու որոշակի շարժումներ է կատարում:

Զգայական ալալիայի դեպքում փորձում են բարելավել երեխայի կողմից խոսքն ընկալելու կարողությունը: Սխալ է այս երեխաների հետ շատ բարդ ֆրազներով, բարձրաձայն խոսելը, որն ավելի է դժվարացնում խոսքի ընկալումը:

Խոսքի ընկալումը բարելավելու նպատակով պետք է բառերն արտասանելիս ցույց տալ համապատասխան առարկան կամ նրա նկարը, գործողությունները կատարելուն զուգահեռ անվանել դրանք: Օրինակ` «Ես լվանում եմ ատամներս»: Ի դեպ, երեխայի կատարած գործողությունները ճիշտ կլինի առաջին դեմքով արտասանել, որպեսզի նրա մեջ ի սկզբանե ճիշտ ձևավորվեն սեփական խոսքի քերականական կառույցները:

Բարդ դեպքերում հարկ է լինում սկսել ոչ խոսքային ձայների ընկալումը զարգացնելուց:

Իհարկե, պետք է իմանալ, որ ցանկացած խնդրի դեպքում տանը կատարվող վարժությունները, խաղերը, չեն կարող վերջնական լուծում լինել: Անհրաժեշտ է լինել լոգոպեդի հսկողության տակ, հաճախել պարապմունքների ու մշտապես հետևել նրա խորհուրդներին ու ցուցումներին:

Խոսքի զարգացման նոր մեթոդը` հայերենով

Բոլորակ — Mon, 25 Apr 2016 18:09:31 +0000

Որդու խոսքի զարգացման խնդիրները Լենա Հարությունյանին ստիպեցին ձեռնամուխ լինել դժվարին մի գործի՝ հայաֆիկացնել օտարալեզու դիսկրետ վիդեո մոդելավորումը: 9-ամյա Նարեկը աուտիզմ ունի, հիպերակտիվ է և խոսքի զարգացման հապաղում ունի: Այցելությունները մասնագետներին շատ դանդաղ էին արդյունք ապահովում: Փնտրտուքները և օտար լեզվի իմացությունը օգնեցին Լենային գտնել դիսկրետ մոդելավորման հիմնադիրներին: Հետազոտելով մեթոդը՝ այն առաջին անգամ Լենան կիրառեց Նարեկի համար:

«Առաջին անգամ փորձեցի կիրառել իմ երեխայի վրա, բայց հետո, տեսնելով, որ բավականին լուրջ առաջընթաց ունենք, փորձեցի ընդհանրացնել և հայաֆիկացնել, որպեսզի օգնեմ մյուս հայ երեխաներին ևս»,- ասում է «Սովորեցրու ինձ ավելին (TMM) ուսուցման և զարգացման կենտրոն» հասարակական կազմակերպության հիմնադիր նախագահ Լենա Հարությունյանը:

Լենան արդեն տասը ամիս է` ուսումնասիրում է մեթոդը, բայց երեխայի հետ մոտ 7 ամիս է աշխատում: Լենայի խոսքով՝ այսօր արդյունքն ակնհայտ է՝ երեխան կրկնօրինակելու միջոցով վերարտադրում է լսածը: Նույնիսկ կարողացել են ակտիվացնել բառապաշարը այնպիսի բառերով, որոնք վիդեո մոդելավորման մեջ չկան:

Մեթոդը չի սահմանափակվում միայն աուտիզմով երեխաներին օգնելով. այն նախատեսված է բոլոր նրանց համար, ովքեր ունեն խոսքի զարգացման, ճանաչողության խնդիրներ, սովորելու դժվարություններ:

Ինչպես աշխատել դիսկրետ վիդեո մոդելավորման մեթոդով

«Եթե երեխան ընդհանրապես չի խոսում, չի ճանաչում իր մարմինը, մենք ուսուցումը սկսում ենք մարմնի մասերից: Մարդն առաջին հերթին պետք է ճանաչի իրեն, այսինքն՝ սկսում ենք ինքնաճանաչումից: Հետո, երբ երեխան արդեն կունենա խոսք, անցնում ենք այլ մոդելի ուսուցման: Չի կարելի բոլոր մոդելները միանգամից լսել, այդպես արդյունավետ չէ: Պետք է մեկն ավարտել, յուրացնել, ապա միայն անցնել մյուսներին: Շատ լսելու դեպքում երեխան անպայման մի օր արտաբերելու է այդ բառերը. ամենաչխոսող երեխան անգամ կխոսի, եթե ծնողները հետևողական լինեն»,- սեփական փորձով կիսվում է Լենան:

Երբ երեխան տեսնում է պատկերը, այնուհետև լսում դրա արտասանությունը, զարգանում է արտաբերությունը: Կարևոր է, սակայն, իմաստային խոսքը, այլ ոչ թե մեխանիկական կրկնությունը. դա արդյունք չի տալիս: Մեթոդը կարող են կիրառել ոչ միայն հատուկ մանկավարժները, հոգեբանները, լոգոպեդները, այլ նաև ծնողները՝ տանը զբաղվելով երեխաների հետ:

«Ծնողներն էլ կարող են կատարել հատուկ մանկավարժի դեր, եթե գիտեն՝ ինչպես մոտենալ իրենց երեխային, ինչպես աշխատել, բայց ես կարևորում եմ մասնագետների դերը, որովհետև ամեն դեպքում նրանք սովորել են և փորձ ունեն: Եթե մեր հատուկ մասնագետները կարողանան աշխատել այս մեթոդով, շատ ավելի արդյունավետ կլինի»,- վստահեցնում է Լենա Հարությունյանը:

Նա որպես գործունեության հիմնական թիրախ ընտրել է մանկատները և ներառական կրթություն իրականացնող հաստատությունները, քանի որ հատկապես մանկատան սաների շփումը արտաքին աշխարհի հետ ավելի սահմանափակ է: Այդ երեխաներն ավելի քիչ վայրեր են հաճախում:

Հարցին, թե արդյոք Հայաստանում համապատասխան մասնագետների կարիք զգացվո՞ւմ է, զրուցակիցս պատասխանեց.

«Մասնագետների պակաս միշտ էլ լինում է, ուղղակի այսօր ես նաև նկատում եմ, որ միտում կա լավը լինելու. մեր մասնագետները բավականին աշխատում են իրենց վրա, փորձում են առաջխաղացում ունենալ իրենց գործում: Այսօր բավականին լուրջ առաջխաղացում եմ տեսնում մասնագետների, ինչը չէի ասի, օրինակ` 5-6 տարի առաջ»:

Մեթոդին ծանոթացնելու նպատակով հանրապետության տարբեր բնակավայրերում իրականացվում են ճանաչողական սեմինարներ, որոնց մասնակցում են ինչպես համապատասխան մասնագետներ, այնպես էլ մայրիկներ:

«Հայերեն ինչ-որ նյութեր գտնել համացանցում այսօր շատ բարդ է, իսկ այդ տեսանյութերը կարելի է օգտագործել ոչ միայն TMM-ի մեթոդով աշխատելու ժամանակ, այլ նաև ուղղակի լոգոպեդի աշխատանքի ընթացքում: Պարզապես պետք է ծնողներին խորհուրդ տալ, որ տանը լսեն, որովհետև երեխան շաբաթվա երկու օրը դպրոց չի հաճախում, գալիս է պարապմունքի մեկ ժամով, բայց օրվա 23 ժամը տանն է լինում»,- Disabilityinfo.am-ի հետ զրույցում ասում է հոգեբան-մանկավարժ Սեդա Ղումաշյանը:

«Այս սեմինարները կտևեն այնքան, մինչև հասկանանք, որ մասնագետները կարող են աշխատել այս մեթոդով և չեն սխալվի մայրերին խորհուրդներ տալիս»,- հավելեց նախաձեռնության հեղինակը:

Արդեն հայաֆիկացված է 20 դիսկրետ վիդեո մոդելավորում, որից 7-ն առկա են TMM կայքում: Լենայի խոսքով՝ հաջորդ քայլը լինելու է դիսկրետ մոդելավորման միջոցով մուզթերապիան և արտթերապիան, ինչն ավելի գրավիչ է երեխաների համար:

Գոհար Մովսիսյան

Լուսանկարները` որպես թերապիայի միջոց

Զառա Ասկարյան — Tue, 23 Feb 2016 08:29:25 +0000

Ֆոտոթերապիայի մասին զրուցում ենք հոգեբան Սուսաննա Ավետիսյանի հետ:

Ի՞նչ է ֆոտոթերապիան:

Ֆոտոթերապիան արտ թերապիայի ճյուղերից մեկն է , որի ժամանակ կիրառվում է լուսանկարի բուժող, շտկող հատկությունը: Այն կիրառվում թե՛ որպես առանձին մեթոդ, թե՛ հոգեթերապևտիկ խորհրդատվության ընթացքում՝ դեպրեսիայի, ֆոբիաների, հոգեսոմատիկ հիվանդությունների, ինչպես նաև ընտանեկան խորհրդատվություն ժամանակ:

Այս ուղղությունը հնարավո՞ր է կիրառել հաշմանդամություն ունեցող երեխաների հետ աշխատելիս:

Այո´, անշուշտ: Հաշմանդամություն ունեցող երեխաների համար ֆոտոթերապիան ժամանցի ձև է, որ հաճույք է պատճառում: Նրանց հետ նաև շատ հետաքրքիր է աշխատել այս մեթոդով, քանի որ նրանք ունեն շատ վառ երևակայություն, կաշկանդված չեն, չեն փորձում վերլուծել հոգեբանի ուղղած հարցերը, ինչպես դա անում են մեծահասակները, այլ յուրովի են մեկնաբանում լուսանկարները:

Այստեղ շատ կարևոր լուսանկարների ընտրությունը, դրանք պետք է լինեն վառ, պայծառ, տպավորիչ, դրական հույզեր հաղորդող, որպեսզի նայելիս` երեխային փոխանցվեն այդ դրական հույզերը:

Մտավոր խնդիրներ ունեցող երեխաների հետ աշխատելիս ընտրում են այնպիսի նկարներ, որոնք նաև ուսուցողական բնույթ ունեն. օրինակ՝ ցույց են տալիս որևէ քաղաքի գեղեցիկ պատկեր, այսկերպ երեխան ոչ միայն տեսնում է այդ գեղեցիկ պատկերը, այլ նաև ծանոթանում է այդ քաղաքի հետ:

Պե՞տք է հանձնարարել, որ երեխան ինքն էլ լուսանկարի:

Շատ կարևոր է առաջարկել, որ երեխան ինքը լուսանկարի, քանի որ սա օգնում է մասնագետին երեխայի հոգեվիճակը հասկանալու: Եթե երեխան լուսանկարում է մռայլ տեսարաններ, ապա սա վկայում է նրա վատ տրամադրության մասին: Կարելի է նաև խնդրել նրան մեկնաբանել իր լուսանկարը, առաջարկել, որ նա սկսի պայծառ տեսարաններ լուսանկարել:

Օրինակ՝ լեզվական խնդիրների պատճառով շփման դժվարություններ ունեցող երեխային կարելի է հանձնարարել, որ նա լուսանկարի իր ընկերներին, առաջարկի նրանց միասին լուսանկարվել: Այս հանձնարարությունը կատարելով` երեխան զգում է, որ իր ընկերների համար իր խնդիրն այնքան ծանր չէ, որքան իրեն է թվում:

Ծնողները նույնպե՞ս կարող են կիրառել ֆոտոթերապիան:

Այո, ծնողներին նույնպես խորհուրդ է տրվում դիմել ֆոտոթերապայի օգնությանը: Երբ նրանք միասին քաղաքից դուրս արշավ են գնում կամ պարզապես զբոսնում են այգում, ծնողը կարող է առաջարկել երեխային լուսանկարել իր հավանած տեսարանը, մարդուն կամ կենդանուն, ինչպես նաև կարող են միասին լուսանկարել: Սա ոչ միայն զարգացնող աշխատանք կլինի երեխայի համար, այլ նաև ջերմ մթնոլորտ կստեղծի երեխայի և ծնողի միջև, ինչը նույնպես շատ կարևոր է: