Բոլորակ » Տեղաշարժվելու դժվարություն https://parents.disabilityinfo.am Հաշմանդամություն ունեցող երեխաների ծնողների համար Wed, 09 Jan 2019 10:37:59 +0000 hy-AM hourly 1 https://wordpress.org/?v=4.1.38 Գնում ենք մանկապարտեզ https://parents.disabilityinfo.am/%d5%a3%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d5%a5%d5%b6%d6%84-%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d5%af%d5%a1%d5%ba%d5%a1%d6%80%d5%bf%d5%a5%d5%a6/ https://parents.disabilityinfo.am/%d5%a3%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d5%a5%d5%b6%d6%84-%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d5%af%d5%a1%d5%ba%d5%a1%d6%80%d5%bf%d5%a5%d5%a6/#comments Wed, 29 Jun 2016 16:54:37 +0000 http://parents.disabilityinfo.am/?p=750 Հաշմանդամություն ունեցող երեխաների՝ մանկապարտեզ հաճախելու կարևորության, դժվարությունների և դրանք հաղթահարելու ուղիների մասին զրուցել ենք հոգեբան, «Գոյ» հոգեբանական կենտրոնի տնօրեն Հասմիկ Հակոբյանի հետ:

- Ի՞նչ մտավախություններ ունեն հաշմանդամություն ունեցող երեխաների ծնողները երեխաներին մանկապարտեզ տանելիս։

Ծնողները հաճախ մտածում են, որ երեխան դեռ փոքր է և չի կարող առանց իրենց օգնության որևէ բան անել: Երեխան մեծանալով գերհոգատար միջավայրում (հայերի մոտ հաճախ ենք հանդիպում գերխնամքի երևույթին)՝ կարող է հետագայում դժվարություններ ունենալ հասարակության մեջ: Հաշմանդամություն ունեցող երեխաների դեպքում այս խնդիրն ավելի է սրվում։ Քանի որ ծնողները ոչ միայն անհանգստացած են երեխայի ինքնուրույնության հարցով, այլ նաև հաճախ ունեն մտավախություն, թե ինչպես կընդունեն իր երեխային հասակակիցները, ապա այս մտահոգությունները մանկապարտեզից խուսափելու պատճառ են դառնում։ Մանկապարտեզ հաճախած և չհաճախած երեխաների տարբերությունն առավել ակնհայտ զգացվում է առաջին դասարանում. մանկապարտեզ հաճախած երեխաները շատ ավելի հեշտ են ինտեգրվում դպրոցում:

– Ծնողներն ինչպե՞ս կարող են նպաստել երեխաների ներառման գործընթացին։

Մանկապարտեզի ներառման գործընթացը ենթադրում է համալիր համագործակցություն բոլոր այն անձանց միջև, ովքեր կապող օղակ են երեխայի հետ: Մանկապարտեզի դաստիարակը, հոգեբանը պետք է աջակցեն ներառման գործընթացին, սակայն այստեղ փոքր չէ նաև ծնողի դերը։ Ծնողն իր հերթին կարող է դիմել մի շարք հնարքների, ինչը հաճելի կդարձնի երեխայի հաճախումը մանկապարտեզ: Օրինակ՝ տանը կարելի է կազմակերպել դերային խաղեր, հասկանալու համար, թե երեխան իրեն ինչպես է զգում մանկապարտեզում: Կարող են խաղալ «մանկապարտեզ» խաղը, որտեղ ծնողը կլինի երեխայի դերում, իսկ երեխան՝ դաստիարակի, կամ՝ հարաբերությունները պարզող խաղեր, «իմ լավագույն ընկերը» և այլն: Խաղի ընթացքում ուշադիր լինելու դեպքում կարելի է տեսնել երեխայի մտավախությունները կամ հարաբերությունները շրջապատի մեջ: Նմանօրինակ դերային խաղեր կարելի է կազմակերպել նաև մինչև մանկապարտեզ հաճախելը՝ երեխայի նախատրամադրվածությունը հասկանալու համար: Կարելի է նաև հեքիաթների միջոցով աշխատել դրական տրամադրվածության հետ։ Եթե երեխան ունի որևէ սիրած հեքիաթի հերոս, ապա հեքիաթում կարելի է կառուցել մանկապարտեզի իրավիճակ, որտեղ դրական կերպարը բարի է և պատրաստ է օգնելու, կամ` այդ կերպարը ընկերասեր է և ինքնուրույն, ապա այդ կերպարի դրական գծերը զուգահեռ տանել երեխայի կերպարի, նրա ընկերների կամ այն անձի հետ, ում հիշեցնում է իրեն:

Ներառման գործընթացում ցանկալի է ներգրավել նաև երեխայի համար հեղինակավոր անձի: Օրինակ՝ եթե տղա երեխայի համար տղամարդու իդեալ է հայրը (այդ տարիքում հիմնականում ընդօրինակում են տան անդամներին), ապա կարելի է ցույց տալ հերոս հայրիկի անցած ուղին, ինչու չէ, նաև ցույց տալ մանկապարտեզի լուսանկարները, հատկապես եթե այդ կադրերում զվարճալի պահեր կան, պատմել դրանց մասին, այսինքն` դրական հուզական կապ ստեղծել «մանկապարտեզ» բառի հետ:

– Եթե մանկապարտեզում կան այնպիսի երեխաներ, որոնց ծնողները որոշ պիտակներ են կպցնում հաշմանդամություն ունեցող երեխաներին և խոչընդոտում են իրենց երեխաների և նրանց շփումը, ինչպե՞ս վարվել այս դեպքում։

Այս կարգի խնդիրները ծագում են, երբ ծնողը ցանկանում է «պաշտպանել» իր երեխային, բայց նախևառաջ նա պետք է գիտակցի, որ ոչ ոք ապահովագրված չէ, և այն խնդիրները, որոնք ունեն իր շրջապատի մյուս ծնողները, չի բացառվում, որ գուցե մի օր իրենք էլ կառերեսվեն դրանց հետ: Երկրորդ՝ զարգացած, հումանիստ և կարեկից անձնավորությունը ավելի շատ կփնտրի ելքեր, որպեսզի հարթի հաղորդակցման խոչընդոտները և իր օրինակով դաստիարակի երեխային: Պետք է նշել, որ եթե մանկապարտեզում այս հարաբերությունները ճիշտ կառուցվեն, ապա երեխան հետագայում ավելի հեշտ կինտեգրվի սոցիումի մեջ և կկառուցի իր հարաբերությունները շրջապատի հետ։ Հոգեբանների, դաստիարակների աշխատանքը այստեղ առաջնային է և կարևոր ծնողների դիրքորոշման համար։

– Ընտանիքում կարող են վեճեր լինել, եթե ծնողները ցանկանում են երեխային մանկապարտեզ տանել, սակայն տատիկ-պապիկները համաձայն չեն։ Ինչպե՞ս վարվել այս դեպքում։

Այս դեպքում պետք է խոսել և հասկանալ նրանց բացասական դիրքորոշման պատճառները: Փորձել խոսել ակնառու փաստերով. կոնկրետ երեխաների օրինակներ բերել, ովքեր գնացել են մանկապարտեզ և ովքեր՝ ոչ , խոսել նրանց տարբերության մասին։ Ի վերջո, տատիկ-պապիկները կարող են իրենք երեխային մանկապարտեզ տանել և համոզվել թոռնիկի անվտանգ և ապահով միջավայրի առկայության մեջ:

]]> https://parents.disabilityinfo.am/%d5%a3%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d5%a5%d5%b6%d6%84-%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d5%af%d5%a1%d5%ba%d5%a1%d6%80%d5%bf%d5%a5%d5%a6/feed/ 0 Ում համար է հիպոթերապիան օգտակար https://parents.disabilityinfo.am/%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d5%b0%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d6%80-%d5%a7-%d5%b0%d5%ab%d5%ba%d5%b8%d5%a9%d5%a5%d6%80%d5%a1%d5%ba%d5%ab%d5%a1%d5%b6-%d6%85%d5%a3%d5%bf%d5%a1%d5%af%d5%a1%d6%80/ https://parents.disabilityinfo.am/%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d5%b0%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d6%80-%d5%a7-%d5%b0%d5%ab%d5%ba%d5%b8%d5%a9%d5%a5%d6%80%d5%a1%d5%ba%d5%ab%d5%a1%d5%b6-%d6%85%d5%a3%d5%bf%d5%a1%d5%af%d5%a1%d6%80/#comments Tue, 19 Jan 2016 14:05:10 +0000 http://parents.disabilityinfo.am/?p=680 Հասմիկ ՀովհաննիսյանՀիպոթերապիայի և նրա դրական ազդեցության մասին ենք զրուցում հիպոթերապիստ Հասմիկ Հովհաննիսյանի հետ:

Ի՞նչ է հիպոթերապիան:

Բառացի թարգմանությամբ հիպոթերապիա բառը նշանակում է բուժում ձիու միջոցով, հունարեն «հիպոս»` ձի բառից: Թերապիայի այս տեսակը ունի շատ հին պատմություն, հիպոթերապիայի մասին են խոսել բժշկության հայր Հիպոկրատը, Դենի Դիդրոն, շատ ուրիշ փիլիսոփաներ, սակայն ինչ-ինչ պատճառներով այն մոռացության է մատնվել, և միայն անցյալ դարի 80-90-ական թվականներից նորից սկսել են ուսումնասիրել այն՝ որպես բժշկության ժամանակակից ճյուղ:

Ի՞նչ խնդիրների դեպքում կարելի է կիրառել հիպոթերապիան:

Խիստ լայն է հիպոթերապիայի դրական ազդեցության գոտում գտնվող հիվանդությունների շրջանակը, այն հատկապես արդյունավետ է մանկական ուղեղային կաթվածի, ինչպես նաև Դաունի համախտանիշի, աուտիզմի, շիզոֆրենիայի ժամանակ, ողնաշարի խնդիրների, հուզական, նյարդային, մտավոր խնդիրների դեպքում, հետկաթվածային վերականգնման ժամանակ: Իսկ եթե սրանց հավելենք նաև գիշերային անմիզապահությունը, չբերությունը, շագանակագեղձի խնդիրները, ապա միևնույն է` մեր ցուցակը դեռ շատ թերի կլինի:

Հատկապես խիստ զգույշ պետք է լինել այն դեպքում, երբ երեխան ունի բյուրեղային` փխրուն ոսկորների համախտանիշ, քանի որ մեծ է երեխայի վնասվելու վտանգը: Հիպոթերապիան հակացուցված է երիկամային մեծ քարերի դեպքում:

Ի՞նչ ազզդեցություն ունի հիպոթերապիան երեխաների վրա:

Ֆիզիկական ազդեցությունները հետևյալն են՝ ձին քայլելիս անում է մեջքի նույն տատանումները, ինչ մարդը, սա շատ կարևոր է հենաշարժական համակարգի խնդիրներ ունեցող երեխաների և մեծահասակների համար: Հենաշարժական խնդիր ունեցող անձը նստում է ձիու վրա այնպես, որ նրա և ձիու ծանրության կենտրոնները համընկնեն: Այսկերպ, եթե երեխայի մոտ վնասված է ուղեղի այն հատվածը, որը պատասխանատու է շարժման համար, ապա այն սկսում է ստանալ ճիշտ շարժման ազդակներ, քանի որ ձիու ճիշտ քայլելու հետևանքով երեխայի մկանները նույնպես սկսում են ճիշտ շարժվել:

Ֆիզիկական մյուս ազդեցությունն այն է, որ ձիու մարմնի ջերմաստիճանը 1-1,5 աստիճանով բարձր է մարդու մարմնի ջերմաստիճանից, և, նստելով ձիու վրա, մարդու մկանները ստանում են հզոր ջերմային մերսում: Կա ևս մեկ ֆիզիկական ազդեցություն՝ մեկ րոպեի ընթացքում ձին տարբեր ուղղություններով կատարում է 110 տատանում, և նրա վրա նստած մարդու մկանները կրկնում են այդ տատանումները: Հեծյալը ստիպված համախմբում է բոլոր մկանները՝ հավասարակշռությունը պահելու համար: Հավասարակշռության վերականգնումը, կարելի է ասել, ամենահեշտ լուծվող խնդիրներից է հիպոթերապիայի մեջ:

Ֆիզիկական ազդեցությունը ամփոփելով՝ կարող ենք ասել, որ հիպոթերապիան մեկտեղում է ֆիզիոթերապիան և մերսումը:

Իսկ հուզական ազդեցությունն այն է, որ հաշմանդամություն ունեցող մարդիկ միշտ չէ, որ ընդունվում են հասարակության կողմից: Ծնողները նույնպես երեխային վերաբերվում են որպես թույլ էակի: Գտնվելով հոգեբանի, լոգոպեդի կամ մեկ այլ մասնագետի մոտ՝ երեխան լսում է նրանց հրահանգները, ինչը հիմնականում ճնշում է նրան, իսկ այստեղ երեխան, նստելով ձիու վրա, վիզուալ բոլորից բարձր է լինում: Նա տեսնում է, որ, լինելով ավելի կարճահասակ և փոքր, ոչ միայն վիզուալ բոլորից բարձր է, այլ նաև ինքն է կառավարում այդ մեծ կենդանուն: Այս փաստն ինքնըստինքյան բարձրացնում է երեխայի ինքնագնահատականը:

Հուզական ոլորտի վրա նաև դրական ազդեցություն է ունենում ձիուն կերակրելը, նրան խնամելը, նրա հետ խաղալը, նրան շոյելը: Երեխան հիպոթերապիան ընկալում է որպես խաղ և հաճույք է ստանում դրանից:

Եթե երեխան վախենում է ձիուց, ապա ինչպե՞ս են աշխատում նրա հետ:

Եթե երեխան վախենում է ձիուց, ապա աստիճանաբար են նրան վարժեցնում՝ հենց սկզբից նա ձի չի նստում, այլ նայում է, թե ինչպես են մյուսներն անում, ապա սկսում է խնամել ձիուն, կերակրել նրան, այդպես աստիճանաբար վախը հաղթահարվում է:

Իհարկե , երբ երեխան կառավարում է կենդանուն, մասնագետը՝ հիպոթերապիստը, անպայման ուղեկցում է նրան և երբեք ոչ մի երեխայի մենակ չի թողնում, այսպիսով, ապահովվում է երեխայի անվտանգությունը: Եթե երեխան չի կարողանում պահել մեջքը և գլուխը, հիպոթերապիստը երեխայի հետ միասին նստում է ձիու վրա:

Յուրաքանչյուր ձի կարող է ծառայել հիպոթերապիայի համար, սակայն նախքան այդ նպատակին ծառայելը ձիուն պետք է հատուկ վարժեցնել: Օրինակ` եթե երեխան նստի ձիու վրա և ոտքով խփի նրան, ապա սովորական ձիու համար դա շարժվելու հրահանգ կլինի, իսկ հիպոթերապիայի համար վարժեցված ձին չի շարժվի այդ հարվածից, նա կսպասի հիպոթերապիստի հրահանգին:

Բացի այդ, հիպոթերապիայի համար նախատեսված ձին քայլում է այն արագությամբ ինչ արագությամբ կքայլեր իր վրա նստած երեխան: Օրինակ`եթե ձիու վրա նստած է 2 տարեկան երեխա, ապա ձին քայլում է այն արագությամբ, ինչ արագությամբ կքայլեր այդ տարիքի երեխան, իսկ եթե 7 տարեկան երեխա է նստած, ապա ձին քայլում է այդ տարիքի համապատասխան արագությամբ:

Նշենք նաև, որ հիպոթերապիայով կարելի է զբաղվել 9 ամսականից, քանի որ այդ ժամանակ է, որ խնդիր չունեցող երեխան արդեն կարողանում է ինքնուրույն պահել իր մեջքը և գլուխը:

Որտե՞ղ կարող են երեխաները Հայաստանում մասնակցել հիպոթերապիայի պարապմունքների:

Պարապմունքները կազմակերպվում են «Կենտավր» հասարակական կազմակերպության կողմից և անցկացվում Արագածոտնի մարզի Ուշի գյուղում:

]]> https://parents.disabilityinfo.am/%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d5%b0%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d6%80-%d5%a7-%d5%b0%d5%ab%d5%ba%d5%b8%d5%a9%d5%a5%d6%80%d5%a1%d5%ba%d5%ab%d5%a1%d5%b6-%d6%85%d5%a3%d5%bf%d5%a1%d5%af%d5%a1%d6%80/feed/ 0 Պարային թերապիան օգնում է ճանաչելու մարմինը https://parents.disabilityinfo.am/%d5%ba%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b5%d5%ab%d5%b6-%d5%a9%d5%a5%d6%80%d5%a1%d5%ba%d5%ab%d5%a1%d5%b6-%d6%85%d5%a3%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d5%a7-%d5%b3%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%b9%d5%a5%d5%ac%d5%b8%d6%82-%d5%b4/ https://parents.disabilityinfo.am/%d5%ba%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b5%d5%ab%d5%b6-%d5%a9%d5%a5%d6%80%d5%a1%d5%ba%d5%ab%d5%a1%d5%b6-%d6%85%d5%a3%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d5%a7-%d5%b3%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%b9%d5%a5%d5%ac%d5%b8%d6%82-%d5%b4/#comments Tue, 29 Dec 2015 09:23:09 +0000 http://parents.disabilityinfo.am/?p=672 Հասմիկ Թանգյանը

Հասմիկ Թանգյանը

Պարային թերապիայի և դրա օգտակարության մասին զրուցում ենք արվեստաբան, պարուսույց, պարային թերապիստ Հասմիկ Թանգյանի հետ:

- Ի՞նչ է պարային-շարժողական թերապիան։

Պարային-շարժողական թերապիան էքսպրեսիվ արտ թերապիայի մի տեսակ է, որն աշխատում է մարմնի հետ շարժման կամ պարի գործընթացում և օգնում մարդուն նկատելու, հասկանալու, վերապրելու և արտահայտելու հույզերը և ներքին հակասությունները: Այս թերապիան հատկապես արդյունավետ է այն մարդկանց, երեխաների համար, ովքեր ունեն խոսքի, շփման խնդիրներ, քանի որ թերապիայի մասնակիցների միջև ստեղծվում է ոչ խոսքային հաղորդակցություն։

Պարային թերապիայի մեջ չկան սխալ և ճիշտ շարժումներ. ցանկացած շարժում բնական է, կարևոր և պարունակում է տեղեկատվություն մեր մասին։

Երբեմն օգտագործվում է երաժշտությունը` որպես օգնող տարր արտահայտելու համար ներքինը:

- Ի՞նչ խնդիրների դեպքում է կիրառվում պարային թերապիան։

- Պարային թերապիան կիրառելի է տարբեր խնդիրների դեպքում: Ինքս աշխատում եմ աուտիզմ, ուշադրության պակասի կամ հիպերակտիվության համախտանիշ, մանկական ուղեղային կաթված, մտավոր խնդիրներ և լսողության խնդիրներ ունեցող երեխաների և մեծահասակների հետ: Եղել է դեպք, երբ հոգեկան վնասվածքի պատճառով երեխան դադարել էր խոսելուց, և պարային թերապիան օգնել է նրան նորից սկսել արտահայտվելու։

- Ինչպե՞ս է ազդում պարային թերապիան նշված խնդիրներն ունեցող երեխաների վրա։

- Մանկական ուղեղային կաթված ունեցող երեխաները պարային թերապիայի ընթացքում սկսում են ճանաչել իրենց մարմինը, նրա հնարավորությունները։ Սկսում են հասկանալ քայլելու ժամանակ ծանրության կենտրոնի ճիշտ տեղափոխման նրբությունները։ Երբ մարդը չի վստահում իր մարմնին, ապա կամաց- կամաց կորչում է նաև վստահությունը իր ուժերի, կյանքի, շրջապատող մարդկանց նկատմամբ, ուստի վերահաստատելով կապը մարմնի, մտքի և հույզերի միջև, վերականգնվում է վստահությունը մարմնի և նրա հնարավորությունների, ապա և կյանքի նկատմամբ:

Աուտիզմ ունեցող երեխաները հաճախ խոսքի միջոցով չեն կարողանում արտահայտել իրենց հույզերն ու զգացողությունները, և դրանք կուտակվում են մարմնի հիշողության մեջ, և մարմինը համապատասխան արձագանք է տալիս։

Արտահայտվելուց հետո այդ էմոցիաները հասկացվում են, մեկնաբանվում, ընդունվում, երեխան զգում է դա։ Իհարկե, աուտիզմ ունեցող երեխայի հետ աշխատելիս նախևառաջ շատ կարևոր է ձեռք բերել նրա վստահությունը: Երեխան պետք է ապահով զգա ստեղծված միջավայրում, վստահի և լինի լսված, միայն այդ դեպքում նա կսկսի լսել քեզ և խոսել քեզ հետ:

Պետք է նշել, որ բոլոր մարդկանց և երեխաների դեպքում գոյություն չունի համընդհանուր մոտեցում. ցանկացած երեխա անհատական մոտեցում է պահանջում։

- Կարո՞ղ եք նշել որևէ ունիվերսալ վարժություն, որը կօգնի տարբեր խնդիրներ ունեցող ունեցող երեխաներին։

Կա մի վարժություն, որը յուրաքանչյուրի համար կարող է հաճելի և օգտակար լինել: Օրինակ` ծնողի և երեխայի դեպքում՝ ծնողը փորձում է երեխայի շարժումների հայելային արտատպումն անել երաժշտության ներքո և ցույց տալ երեխային, որ նա տեսնում է նրա ցանկացած շարժում, այսինքն` լսում է նրան կամ փոքրիկի շարժումներին ի պատասխան մի փոքր ուշացումով տալիս է որևէ շարժումային արձագանք: Ստացվելու դեպքում աշխատում եք դերերը փոխել: Այս վարժությունը կսովորեցնի երեխային և ծնողին սպասել, լսել, ուսումնասիրել իրար և մտնել ոչ խոսքային հաղորդակցության մեջ:

Իհարկե, հնարավոր է, որ այս վարժությունները դուր չգան երեխային, և նա դիմադրություն ցուցաբերի այս տիպի շփմանը ևս, փորձեք խաղի վերածել և ոչ թե լուրջ «զրույցի»:

]]> https://parents.disabilityinfo.am/%d5%ba%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b5%d5%ab%d5%b6-%d5%a9%d5%a5%d6%80%d5%a1%d5%ba%d5%ab%d5%a1%d5%b6-%d6%85%d5%a3%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d5%a7-%d5%b3%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%b9%d5%a5%d5%ac%d5%b8%d6%82-%d5%b4/feed/ 0 Հարցուպատասխան առողջարանների և վերականգնողական կենտրոնների ուղեգրերի մասին https://parents.disabilityinfo.am/%d5%b0%d5%a1%d6%80%d6%81%d5%b8%d6%82%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%a1%d5%bd%d5%ad%d5%a1%d5%b6-%d5%a1%d5%bc%d5%b8%d5%b2%d5%bb%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%ab-%d6%87-%d5%be%d5%a5%d6%80%d5%a1/ https://parents.disabilityinfo.am/%d5%b0%d5%a1%d6%80%d6%81%d5%b8%d6%82%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%a1%d5%bd%d5%ad%d5%a1%d5%b6-%d5%a1%d5%bc%d5%b8%d5%b2%d5%bb%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%ab-%d6%87-%d5%be%d5%a5%d6%80%d5%a1/#comments Tue, 15 Dec 2015 16:26:42 +0000 http://parents.disabilityinfo.am/?p=663 Առողջարանների և վերականգնողական կենտրոնների ուղեգրերի մասին ծնողների հարցերին պատասխանում է ՀՀ առողջապահության նախարարության երեխաների առողջության պահպանման բաժնի պետ Նունե Փաշայանը:

Ի՞նչ է առողջարանային բուժումը:

Առողջարաններում բուժումն իրականացվում է ամբուլատոր եղանակով, որովհետև, որպես կանոն, առողջարանները կառուցվում են բնության գրկում և նպատակ ունեն ծառայելու նաև որպես հանգստյան գոտի:

Առողջարանային բուժումն իր մեջ ներառում է ջրաբուժություն, հանքային ջրով լոգանքներ, բուժում պարաֆինով, տորֆով և կավով, ֆիզիոթերապիա, ասեղնա- և տզրուկաբուժություն, բուժական ֆիզկուլտուրա, մերսում և այլն:

Առողջարաններ կան Ջերմուկում, Արզնիում, Վանաձորում, Ծաղկաձորում և այլուր:

Ի՞նչ է վերականգնողական բուժումը:

Ի տարբերություն առողջարանային բուժման` վերականգնողական բուժում ստանալու համար ամբուլատոր եղանակը պարտադիր չէ: Այդ մեկ ամսվա ընթացքում, երբ հաշմանդամություն ունեցող երեխան վերականգնողական բուժում է ստանում, կարող է որոշակի ժամաքանակով այցելել վերականգնողական կենտրոն: Այնտեղ երեխաները վարժությունների, մերսումների միջոցով բարելավում են իրենց ֆիզիկական վիճակը: Վերականգնողական կենտրոններում յուրաքանչյուր երեխա ունի իր ֆիզիոթերապևտը, հատուկ մանկավարժը կամ լոգոպեդը, ում հետ անցկացնում է բուժման կուրսը:

Հայաստանում պետական պատվերի շրջանակներում վերականգնողական բուժում կարելի է ստանալ Երևանի հանրապետական մանկական վերականգնողական կենտրոնում, «Արաբկիր» ԲՀ-ԵԴԱԻ-ի «ԱրԲես» վերականգնողական կենտրոնում (իր մարզային մասնաճյուղերով` Արմավիր, Գավառ, Իջևան, Գյումրի և Արտաշատ), Վանաձորի «Գուգարք» և Սպիտակի պոլիկլինիկաներում, «Կապան» բժշկական կենտրոնում, Ապարանի վերականգնողական առողջարանային կենտրոնում, «Արմենակ և Աննա Թադևոսյանների բժշկական կենտրոն» հիմնադրամում, Երևանի 9-րդ մանկական պոլիկլինիկայի կազմում գործող «Երեխաների զարգացման և վերականգնողական կենտրոններում», Գյումրու Արիե Կուփերսթոքի անվան վերականգնողական կենտրոնում, «Օշական» մանկական վերականգնողական կենտրոնում և «Արարատ» մոր և մանկան առողջարան» փակ բաժնետիրական ընկերությունում, ինչպես նաև «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» ԲԿ-ի կազմում գործող վերականգնողական բաժանմունքում:

Ինչպե՞ս են բաշխվում ուղեգրերը, ինչպե՞ս է որոշվում, թե որ մարզին քանի ուղեգիր է տրամադրվելու:

Մարզային բաշխվածությունը կարգավորվում է այնտեղ ապրող երեխաների ընդհանուր թվի համամասնությամբ: Ընդհանուր երեխաների թվի գործակից է հանվում, և որոշվում է տվյալ մարզին տրվող ուղեգրերի քանակը: Մարզում գրանցված երեխաների թվի մասին տեղեկություն ՀՀ առողջապահության նախարարությունը ստանում է ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայությունից:

Ուղեգրերի ընդհանուր թիվը կախված է պետական պատվերի ծավալներից: Հայաստանի Հանրապետությունում հաշմանդամություն ունեցող 8000 երեխա կա: Բնականաբար, նրանք բոլորը չեն կարող առողջարանային բուժում ստանալ, առողջարանային բուժումը երրորդ և ոչ պարտադիր փուլն է: Մինչև առողջարանային բուժումն այդ երեխաներն իրենց անհրաժեշտ բուժօգնությունը ստանում են վերականգնողական կենտրոններում` ամբուլատոր կամ ստացիոնար եղանակով: Իսկ առողջարանային բուժումը վերջին փուլն է:

2014 և 2015 թվականներին առողջարանային բուժում ստանալու համար քանի ուղեգիր է տրամադրվել:

2014-ին «Արարատ» մոր և մանկան առողջարան» ՓԲԸ-ում առողջարանային բուժում և սպասարկում է ստացել հաշմանդամություն ունեցող 151, Ապարանի վերականգնողական առողջարանային կենտրոնում` 121 երեխա:

2015-ին` համապատասխանաբար 81 և 125 երեխա:

Ինչպե՞ս ձեռք բերել վերականգնողական բուժում ստանալու համար անհրաժեշտ ուղեգիրը:

Հաշմանդամություն ունեցող երեխայի ծնողը նախևառաջ պետք է դիմի տեղամասային պոլիկլինիկա, այնտեղից ստանա վերականգնողական բուժում ստանալու ուղեգիր: Նշենք, որ դրա վրա չի նշվում կենտրոնի անունը, ծնողն ինքն է ընտրում` որտեղ գնալ:

Առողջարանային բուժման համար ի՞նչ պետք է անի երեխայի ծնողը:

Այս դեպքում երեխայի ծնողը պետք է դիմի մարզպետարան կամ քաղաքապետարան:

Հրամանը` http://www.moh.am/OrenqGorcox/chaporoshich/Arlis.pdf

Հնարավո՞ր է, որ ծնողին մերժեն ուղեգրերի սպառված լինելու պատճառաբանությամբ:

Հնարավոր է, որովհետև առողջարանային բուժումն անհետաձգելի չէ, պլանային է ու համարվում է վերականգնողական բուժման երրորդ փուլ: Հաշմանդամություն ունեցող երեխայի հիմնական բուժումն առողջարանային պայմաններում չի իրականացվում:

Կախված առողջական խնդիրներ ունեցող երեխայի վիճակից և ախտորոշումից` այն կարող է իրականացվել տարեկան միջինը 3­-4 անգամ, սակայն ոչ ավելի, քան 2 անընդմեջ հերթափոխ՝ մեկ տարվա ընթացքում: Բուժումը կազմակերպվում է հերթափոխային եղանակով, բուժման մեկ հերթափոխի տևողությունը` 18­-24 օր (կախված ախտորոշումից և երեխայի վիճակից), իսկ մանկական ուղեղային կաթվածի դեպքում` մինչև 30 օր (անհատական մոտեցմամբ):

Ինչ վերաբերում է վերականգնողական կենտրոնում բուժում ստանալու համար տրվող ուղեգրերին, ապա դրանք սահմանափակ չեն, ու ծնողին չեն կարող մերժել դրանց բացակայության հիմքով (Հայաստանի առողջապահության նախարարի 2013 թ. նոյեմբերի 1-ի N 70­Ն հրամանի համաձայն):

]]> https://parents.disabilityinfo.am/%d5%b0%d5%a1%d6%80%d6%81%d5%b8%d6%82%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%a1%d5%bd%d5%ad%d5%a1%d5%b6-%d5%a1%d5%bc%d5%b8%d5%b2%d5%bb%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%ab-%d6%87-%d5%be%d5%a5%d6%80%d5%a1/feed/ 0 Նպաստում ենք երեխայի մանր մոտորիկայի զարգացմանը https://parents.disabilityinfo.am/%d5%b6%d5%ba%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d5%a5%d5%b6%d6%84-%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%ad%d5%a1%d5%b5%d5%ab-%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d6%80-%d5%b4%d5%b8%d5%bf%d5%b8%d6%80%d5%ab%d5%af%d5%a1%d5%b5%d5%ab/ https://parents.disabilityinfo.am/%d5%b6%d5%ba%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d5%a5%d5%b6%d6%84-%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%ad%d5%a1%d5%b5%d5%ab-%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d6%80-%d5%b4%d5%b8%d5%bf%d5%b8%d6%80%d5%ab%d5%af%d5%a1%d5%b5%d5%ab/#comments Fri, 20 Nov 2015 17:05:27 +0000 http://parents.disabilityinfo.am/?p=651 Մանր մոտորիկան` շարժողական ակտիվությունը, ենթադրում է նյարդային, մկանային և ոսկրային համակարգերի զարգացում նպատակային, մանր, կենտրոնացված շարժումների, գործողությունների միջոցով, որոնք հիմնականում իրականացվում են ձեռքի մատների միջոցով:

Իսկ ի՞նչ նշանակություն ունի մանր մոտորիկան և ինչպես նպաստել դրա զարգացմանը: Փորձենք պատասխանել այդ հարցերին:

Մարմնի և հատկապես ձեռքերի մատների շարժումները ուղիղ կապ ունեն և ազդում են մարդու նյարդային համակարգի, խոսքի, գրելու և նկարելու հմտությունների վրա:

Երեխայի մանր մոտորիկայի զարգացմանը նպաստելու համար քայլեր պետք է ձեռնարկել դեռ վաղ մանկության շրջանից, երբ նա փորձում է ձեռքն առնել վառ գույնի իրերն ու խաղալիքները,  հետո նաև փորձում է մեկ ձեռքով բռնել դրանք:

Երեխայի մատների ծայրերին գտնվող նյարդային վերջավորությունները նյարդային հսկայական ազդակներ են հաղորդում գլխուղեղին: Այդ ազդակները մասնավորապես ձևավորում են երեխայի բանավոր խոսքը: Ահա թե ինչու է այդքան կարևոր մանր մոտորիկայի զարգացմանը նպաստել դեռ նորածնային շրջանից:

Ինչ մեթոդներ կան երեխայի ձեռքերի մատների զարգացմանը նպաստելու համար

Առաջին հերթին դա մատների մարմնամարզությունն է: Դա կարելի է սկսել երեխայի ծննդյան օրվանից: Մերսեք երեխայի ոտնաթաթերի ներսը և մատները, ձեռքերի ափերն ու մատները: Լավ կլինի, եթե այդ գործողությունը զուգորդեք, օրինակ` երգելով կամ որևէ մանկական բանաստեղծություն կարդալով:

Երբ նա արդեն մի փոքր մեծանա, տարբեր փոքր առարկաներ տվեք նրան: Պետք չէ հեռուն գնալ. ընտրեք այն, ինչ շրջապատում է ձեզ, ձեռքի տակ է: Օրինակ` հետաքրքիր պատկերներ ստանալու համար կարելի է գունավոր կոճակներ օգտագործել: Սակայն անպայման հիշեք, որ նման խաղերը պետք է չափահաս անձի հսկողությամբ իրականացվեն, որպեսզի երեխան չկարողանա վնասել իրեն: Փոքրիկ իրերը հեշտությամբ կարող են հայտնվել նրա քթի կամ բերանի մեջ:

Աստիճանաբար կարելի է բարդացնել խաղերը կոնստրուկտորների, փազլների միջոցով:

Զարգացնող խաղերը շատ են, ու դրանք կարելի է ձեռք բերել խաղալիքների խանութներից, գրախանութներից: Խաղերն օգնում են երեխային ծանոթանալու աշխարհին, բախվել տարբեր իրավիճակների ու կարողանալ դուրս գալ դրանցից: Շատ կարևոր է խաղերի տարիքային ընտրությունը: Պետք է այնպես անել, որ երեխային հետաքրքրի ձեր առաջարկն ու գրավիչ լինի նրա տարիքի համար:

Ծնողների դերը երեխայի մանր մոտորիկայի զարգացման մեջ

Մանկական հոգեբանները խորհուրդ են տալիս վարժությունները հնարավորինս շուտ սկսել: Ամեն ինչ պետք է սկսել մերսումներից: Հետո, երբ երեխան կկարողանա բռնել իրերը, կարելի է սկսել խաղալ գունավոր, տարբեր չափսերի խորանարդիկներով` դրանք ըստ չափսերի ու գույների դասավորելով: Կարելի է օգտագործել գունավոր շրջանակներից բաղկացած բուրգը և էլի նման խաղեր:

Ժամանակի ընթացքում պետք է բարդացնել խաղի կանոններն ու հասնել փազլներին: Ծնողները պետք է հնարավորինս հետաքրքրություն մտցնեն խաղերի մեջ, որպեսզի երեխաները չձանձրանան: Օրինակ` կարելի է փոքրիկ մրցույթների տեսքով դա անել: Միշտ չէ, որ մասնագետի միջամտության կարիք կա, ու տանը երեխային ժամանակ տրամադրելով էլ կարելի է օգնել նրան կարողանալ հեշտությամբ «գլուխ հանել» մանր-մունր իրերից:

Ինչ խաղալիքներ են խորհուրդ տալիս մասնագետները

Այն ժամանակ, երբ երեխան սկսում է ձեռքով որևէ բան բռնել, պետք է սկսել գունավոր բուրգի կառուցումը: Շրջանները ձողի վրա դասավորելու համար սկզբում մեծ ջանքեր կպահանջվեն: Հնարավոր է՝ ձեր փոքրիկը միանգամից չկարողանա դա անել, սակայն ժամանակի  ընթացքում անընդհատ փորձելով` հաջողության կհասնի: Հենց անհաջող փորձերն ու ջանքերն են, որ նպաստում են նրա մոտորիկայի զարգացմանը:

Մասնագետները խորհուրդ են տալիս երեխաների համար փայտից խաղալիքներ ընտրել: Դրանք հաճելի, բնական ծածկույթ ունեն, կլանում են մարդու մարմնի ջերմությունը, այդ իսկ պատճառով երեխան տհաճություն չի զգում դրանց դիպչելիս:

Մանր մոտորիկայի զարգացման համար շատ արդյունավետ են նաև փազլներն ու խճանկարները: Երեխան ամբողջ ուշադրությունը կենտրոնացնում է աշխատանքի վրա, լարում հիշողությունն ու ստիպված է լինում մատներով բավականին բարդ շարժումներ կատարել: Փազլները նաև առավելություն ունեն՝ երեխան կարող է հավաքելուց հետո պահել դրանք, ցույց տալ ընտանիքի մյուս անդամներին և, ինչու ոչ, գովեստի արժանանալ: Իսկ դա նրա համար ավելին անելու լավ խթան է:

]]> https://parents.disabilityinfo.am/%d5%b6%d5%ba%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d5%a5%d5%b6%d6%84-%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%ad%d5%a1%d5%b5%d5%ab-%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d6%80-%d5%b4%d5%b8%d5%bf%d5%b8%d6%80%d5%ab%d5%af%d5%a1%d5%b5%d5%ab/feed/ 0 ՄՈՒԿ-ի երկրորդային բարդությունների նվազեցման կարևորության մասին https://parents.disabilityinfo.am/%d5%b4%d5%b8%d6%82%d5%af-%d5%ab-%d5%a5%d6%80%d5%af%d6%80%d5%b8%d6%80%d5%a4%d5%a1%d5%b5%d5%ab%d5%b6-%d5%a2%d5%a1%d6%80%d5%a4%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%ab-%d5%b6/ https://parents.disabilityinfo.am/%d5%b4%d5%b8%d6%82%d5%af-%d5%ab-%d5%a5%d6%80%d5%af%d6%80%d5%b8%d6%80%d5%a4%d5%a1%d5%b5%d5%ab%d5%b6-%d5%a2%d5%a1%d6%80%d5%a4%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%ab-%d5%b6/#comments Tue, 27 Oct 2015 11:20:50 +0000 http://parents.disabilityinfo.am/?p=631 Մանկական ուղեղային կաթված (ՄՈՒԿ) ունեցող երեխաների ծնողները պետք է հիշեն, որ բժիշկներն իրենց երեխաներին չեն բուժում՝ պարզապես հետևում են, որպեսզի հետագա երկրորդային բարդություններից հնարավորինս խուսափեն: Բանն այն է, որ ՄՈՒԿ-ն առաջանում է ներարգանդային շրջանում, ծննդաբերության ժամանակ ու հետագայում որևէ բան անել հնարավոր չէ: Բժիշկները կարող են նվազեցնել հաշմանդամության արտահայտվածությունն ու նպաստել երեխայի կայուն վիճակի պահպանմանը:

Նախ պետք է հասկանալ` երեխան ռիսկի խմբո՞ւմ է, թե՞ արդեն ՄՈՒԿ ունի: Ռիսկի խմբում են այն երեխաները, որոնք մինչև մեկ տարեկանը, օրինակ` նստելիս գլուխը միջին գծով ուղիղ չեն պահում, փոխարենը մեծ մասամբ մի կողմի վրա են պահում, կամ մի ձեռքը մյուսից պասիվ է պահում: Վերականգնողական վարժությունների միջոցով մասնագետներն օգնում են, որ երեխայի մոտ պաթոլոգիա չզարգանա:

Ծնողները նման նշաններ նկատելիս նախ պետք է դիմեն իրենց ընտանեկան բժշկին, որի տված ուղեգրի միջոցով արդեն կկարողանան համապատասխան մասնագետի ծառայություններին դիմել:

Շատ դեպքերում, երբ երեխայի մոտ թեթև բարդություններ են լինում, բժիշկները սովորեցնում ենք ծնողներին ինչ վարժություններ անել, ինչպես գրկել երեխային, որպեսզի ավելի չվնասի: Պետք է նշել, որ երեխային գրկելու ճիշտ և սխալ տարբերակներ կան: Մենք ծնողներին խորհուրդ ենք տալիս երեխային գրկելու փոխարեն նրանց կենգուրուի մեջ դնել: Եթե այդ տարիքն անցնում է, ապա երեխային պետք է այնպես գրկել, որ նա հենվի գրկողի կոնքին՝ բացված ոտքերով: Սրա նպատակը աճուկային հատվածի մկանների կարճացման հավանականության կանխումն է:

ՄՈՒԿ-ի զարգացման ռիսկային խմբի երեխաներին վերականգնողական բուժում նշանակելու նպատակը նրանց փուլային զարգացման խթանումն ու երկրորդային բարդությունների կանխարգելումն է: Երեխայի աճին զուգահեռ երկրորդային տարբեր խնդիրներ են զարգանում, և խնդիրը դրանք կանխելն է: Երկրորդային բարդությունների թվում է երեխայի կեցվածքի սխալ զարգացումը, որն ինքնըստինքյան արդեն կարող է առաջացնել ողնաշարի, ներքին օրգանների խնդիրներ:

Շատ կարևոր մի հանգամանք էլ կա, որ ծնողները պետք է հիշեն: Եթե երեխան 7 ամսական է ծնվել, հնարավոր է` 5 ամսականում չանի այն, ինչ անում են իր հասակակիցները, որովհետև շուտ է ծնվել ու դեռ պետք է զարգանա` լրացնելով բացը: Սակայն եթե 2 ամսից ավելի հետ է մնում իր հասակակիցներից, դա արդեն անհանգստանալու տեղիք պետք է տա: Նշենք նաև, որ այս նրբությունը պետք է հաշվի առնել մինչև 1 տարեկանը, դրանից հետո երեխան պետք է զարգանա 9 ամսական ծնված երեխաների պես:

]]> https://parents.disabilityinfo.am/%d5%b4%d5%b8%d6%82%d5%af-%d5%ab-%d5%a5%d6%80%d5%af%d6%80%d5%b8%d6%80%d5%a4%d5%a1%d5%b5%d5%ab%d5%b6-%d5%a2%d5%a1%d6%80%d5%a4%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%ab-%d5%b6/feed/ 0 Ամուսնական զույգերը և հաշմանդամություն ունեցող երեխան https://parents.disabilityinfo.am/%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d5%bd%d5%b6%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%a6%d5%b8%d6%82%d5%b5%d5%a3%d5%a5%d6%80%d5%a8-%d6%87-%d5%b0%d5%a1%d5%b7%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d5%a4%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5/ https://parents.disabilityinfo.am/%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d5%bd%d5%b6%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%a6%d5%b8%d6%82%d5%b5%d5%a3%d5%a5%d6%80%d5%a8-%d6%87-%d5%b0%d5%a1%d5%b7%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d5%a4%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5/#comments Thu, 08 Oct 2015 16:54:20 +0000 http://parents.disabilityinfo.am/?p=624 Ամուսնական կյանքը հարաբերությունների սկզբում որքան էլ քաղցր, հեքիաթային թվա, իրականում ուղեկցվում է մի շարք խնդիրներով, բարդություններով: Հատկապես երեխայի ծննդից հետո ամուսինների հարաբերությունները զգալի փոփոխություն են կրում՝ մեծանում են ընտանիքի հանդեպ պարտավորությունները, պատասխանատվությունը: Հաշմանդամություն ունեցող երեխայի ծնունդը հավելյալ կետեր է ավելացնում այս ամենին, քանի որ ի տարբերություն մյուս երեխաների՝ այս փոքրիկներն ավելի մեծ ուշադրության և խնամքի կարիք ունեն:

Հաշմանդամություն ունեցող երեխայի ծննդից հետո ամուսինների մոտ հաճախ փոխըմբռնման պակաս է նկատվում, շատ դեպքերում տղամարդը կնոջն է մեղադրում կատարվածի մեջ, երեխայի ամբողջ խնամքը թողնում նրա ուսերին ու կրավորական դեր ստանձնում ընտանիքում կամ էլ՝ հեռանում:

Ինչո՞ւ է երեխայի ծնունդը բաժանման առիթ դառնում, և ինչպե՞ս չհայտնվել միայնակ մոր կարգավիճակում։

Հարցի մասին իր կարծիքն ու դիտարկումներն է ներկայացնում հոգեբանական ծառայություններ մատուցող «Ապագա» կենտրոնի բժիշկ-հոգեբան, հոգեբանական գիտությունների թեկնածու Արմեն Բեջանյանը:

«Միշտ չէ, որ հաշմանդամություն ունեցող երեխայի ծննդից ամիսներ կամ տարիներ հետո են ամուսիններն ամուսնալուծության, միմյանցից օտարանալու փաստի առաջ կանգնում: Շատ դեպքերում երեխայի լույս աշխարհ գալուն հաջորդում է ծնողների բաժանությունը:

Ուսումնասիրություններն այս դեպքերի համար նշում են հետևյալ գործոնը. նման փաստի առաջ կանգնած զույգերն առաջին ճգնաժամային փուլը չեն հաղթահարել: Յուրաքանչյուր ընտանիք իր ճգնաժամային փուլերն ունի, օրինակ`

  • նախաամուսնական շրջանը,
  • ամուսնական շրջանը,
  • համատեղ կյանքի առաջին տարին (մինչև երեխայի ծնունդը):

Այն խնդիրները, որոնք մինչև երեխայի ծնունդը լուծումներ չեն ստանում, տեղափոխվում են մյուս փուլ, այնտեղ գլուխ բարձրացնում ու ճգնաժամային երկու փուլերը միասին արդեն ավելի բուռն են արտահայտվում:

Մարդիկ հաճախ չգիտեն էլ այս փուլերի մասին, ու կենցաղային թեկուզ ամենաաննշան խնդիրը կարող է խթան դառնալ, որ ճգնաժամային փուլն իրենն ասի:

Այս թեման բազմաթիվ շերտեր ունի, խնդիրները շատ են, ու անկախ այն բանից` երեխան հաշմանդամություն ունի՞, թե՞ ոչ, նրա ծնունդն ընտանիքում հաճախ բեկումնային է լինում: Դժվար չէ նկատել, որ բաժանությունների մի ստվար մասը կնոջ հղիության ընթացքում կամ երեխայի ծննդից հետո է գրանցվում:

Տղամարդիկ էլ կանանց պես կարիքներ ունեն, սպասելիքներ ու դերեր: Երբ ամուսինն աշխատանքային օրվա ավարտին տուն է գալիս ու չխնամված կնոջն է տեսնում, ում ուշադրության կենտրոնում միայն երեխան է, այս դեպքում երեխայի հաշմանդամությունը, բնականաբար, մեկ-երկու նման դեպքից հետո, վերջինիս օտարացնում է, քանի որ սպասելիքները չեն արդարանում: Տղամարդն էլ քնքշանքի, ուշադրության, աջակցության, փաղաքշանքի, ընկերական զրույցի կարիք ունի, նա կարիք ունի զգալու կնոջ ջերմությունը, սերն ու հոգատարությունը:

Փոքրիկի ծննդից հետո կինն իր ուշադրությունը բևեռում է նրա վրա, ու տղամարդն ինքնըստինքյան երկրորդ պլան է մղվում: Բավական է, որ հայտնվի մեկ ուրիշը, ով ավելի ուշադիր կլինի նրա նկատմամբ, ավելի հմայիչ կլինի իր չխնամված կնոջից, և, բնականաբար, տղամարդու կարիքները նրան կտանեն այդ կնոջ մոտ:

Նման փաստի առաջ չկանգնելու համար անհրաժեշտ է.

  • մինչև ամուսնությունը լավ ճանաչել միմյանց,
  • լավ ընկերներ լինել,
  • չլռել խնդիրների մասին,
  • համատեղ լուծումներ գտնել դրանց համար,
  • գիտակցել ընտանիքի ամրության պահպանման կարևորությունը,
  • ընդունել, որ որևէ մեկը մեղավոր չէ երեխայի հաշմանդամության համար,
  • միասին փնտրել ու գտնել երեխայի խնամքի լավագույն տարբերակները,
  • սովորել ապրել հաշմանդամություն ունեցող երեխայի հետ,
  • ճանաչել ու ընդունել նրա անհատականությունը,
  • գիտակցել, որ մեկն եք այն բազմաթիվ ծնողներից, ովքեր խնամում են իրենց առանձնահատուկ փոքրիկներին:

Ամուսինների համատեղ կյանքի ճգնաժամային հաջորդ փուլերն են՝

  • երեխայի 7 տարեկանը,
  • համատեղ կյանքի 25-րդ տարին:

Մարդիկ չգիտեն, բայց այս փուլերը գոյություն ունեն, ու եթե նրանք իրազեկված լինեն, շատ բան հնարավոր կլինի կանխել:

Երեխայի հաշմանդամությունն իրականում փոքր դեր ունի այս հարցում: Այն պարզապես նոր խթան կարող է լինել հին ու չլուծված խնդիրների գլուխ բարձրացման գործում: Այնպես որ, երեխայի հաշմանդամությամբ պայմանավորել ամուսինների բաժանությունը՝ դիլետանտական մոտեցում կլինի»:

]]> https://parents.disabilityinfo.am/%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d5%bd%d5%b6%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%a6%d5%b8%d6%82%d5%b5%d5%a3%d5%a5%d6%80%d5%a8-%d6%87-%d5%b0%d5%a1%d5%b7%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d5%a4%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5/feed/ 0 Ինչ է հոդախախտը https://parents.disabilityinfo.am/%d5%ab%d5%b6%d5%b9-%d5%a7-%d5%b0%d5%b8%d5%a4%d5%a1%d5%ad%d5%a1%d5%ad%d5%bf%d5%a8/ https://parents.disabilityinfo.am/%d5%ab%d5%b6%d5%b9-%d5%a7-%d5%b0%d5%b8%d5%a4%d5%a1%d5%ad%d5%a1%d5%ad%d5%bf%d5%a8/#comments Tue, 22 Sep 2015 14:19:07 +0000 http://parents.disabilityinfo.am/?p=605 Ինչ է հոդախախտը

Եթե նախկինում այն կոչվում էր բնածին հոդախախտ, ապա հիմա ամբողջ աշխարհում ընդունված է այն անվանել զարգացող հոդախախտ: Հոդախախտ ասելով` մենք նկատի ունենք կոնքազդրային հոդի հետ կապված խնդիրները: Կան երեխաներ, ովքեր ծնվում են առանց հոդախախտի, բայց թույլ զարգացած կոնքազդրային հոդով, և եթե երեխային ճիշտ չխնամեն, այդ ոչ ճիշտ զարգացած հոդը կարող է վերածվել հոդախախտի:

Որն է առաջացման պատճառը և ինչպես է այն դրսևորվում

Հոդախախտի առաջացման հստակ պատճառը մինչ օրս բժշկագիտության համար մնում է անհայտ: Այն դրսևորվում է կոնքազդրային հոդերի ոչ սիմետրիկությամբ: Կան մի քանի խումբ մարդիկ, որոնց մոտ հոդախախտ ունենալու ռիսկը շատ մեծ է: Այդ խմբերին են դասվում`

  • աղջիկ երեխաները,
  • երեխաներ, որոնց մոտ առկա է կապանային գերճկունություն, գերակտիվ են,
  • երեխաներ, ովքեր ծնվում են ոչ թե գլխով, այլ հետույքով,
  • երեխաներ, որոնց մոտ առկա են այլ խնդիրներ,
  • կա նաև գենետիկ գործոն. եթե մայրը հոդախախտ ունի, ապա երեխայի մոտ նույն խնդիրն ունենալու հավանականությունը մեծ է:

Որոնք են հոդախախտի բուժման տարբերակները

Հոդախախտի բուժման կամ կանխարգելման համար շատ կարևոր է այն վաղ հայտնաբերել և զբաղվել դրա բուժմամբ: Նախկինում այս հարցում շատ մեծ դեր էին կատարում մանկաբույժները, ովքեր զննում էին բոլոր նորածիններին և հայտնաբերում կոնքազդրային հոդի խախտումները: Սակայն միայն ստուգելով երբեմն անհնար է լինում հայտնաբերել հոդի խախտումը: Դրա համար էլ որոշ երկրներում զարգացավ կոնքազդրային հոդի սոնոգրաֆիկ հետազոտումը, որը որպես սկրինիգ ընդունվեց բոլոր ծննդատներում: Այս սկրինինգի արդյունքում առանձնացվում է երեք խումբ`

  1. երեխաներ, որոնց մոտ չկա կոնքազդրային հոդի խախտում,
  2. երեխաներ, որոնց մոտ առկա է ոչ լիարժեք զարգացած հոդ. նրանք պարտադիր կերպով իրենց կյանքի ընթացքում անցնում են սոնոգրաֆիկ հետազոտություն, մինչև հոդը սկսի լիարժեք զարգանալ,
  3. երեխաներ, որոնց մոտ ախտորոշվում է հոդախախտ, և անմիջապես սկսվում է բուժումը:

Աշխարհի շատ երկրներ, օրինակ` Շվեյցարիան, Ավստրիան, պարտադիր կերպով կիրառում են այդ սկրինինգը, սակայն, օրինակ, ԱՄՆ-ն հրաժարվեց այն ընդունելուց, քանի որ մեկ երեխային նման սկրինինգի ենթակելու համար անհրաժեշտ է մոտ 500 դոլար, բացի այդ, այնտեղ մանկաբույժները շատ փորձառու են և զգույշ: Մի աննշան խնդրի դեպքում նրանք երեխային ուղարկում են օրթոպեդի մոտ, մեզ մոտ մանկաբույժները հիմնականում թոքերն են լսում:

Վաղ շրջանում հոդախախտի վերացումն ավելի հեշտ և էժան է: Հոդախախտերից խուսափելու, դրանց առկայության դեպքում վաղ հայտնաբերման և լիարժեք բուժման համար անհրաժեշտ է զերծ մնալ երեխաներին բարուրելուց: Իսկ ոչ ճիշտ, ոչ սիմետրիկ քայլվածքի դեպքում ծնողները պետք է դիմեն մանկական օրթոպեդին:

«Արաբկիր» բժշկական կենտրոն է տարեկան այցելում 20-30 երեխա, որոնց մոտ հոդախախտը նկատել են շատ ուշ` արդեն քայլելու ընթացքում: Այդ տարիքում բուժումն ավելի թանկ է, վերջնական արդյունքն էլ կարող է ոչ լիարժեք լինել:

Թեև հոդախախտերի բուժման և կանխարգելման համար հայաստանցի բժիշկները դիմել են ՀՀ առողջապահության նախարարություն, որպեսզի այդ սկրինինգը պարտադիր դառնա նաև բոլոր ծննդատներում, նախարարությունն այն մերժել է` պատճառաբանելով, որ լուրջ ֆինանսական ծախսեր է պահանջում: Հայաստանում միայն մի քանի ծննդատներ կան, օրինակ` «Շենգավիթ» բժշկական կենտրոնի, Մարգարյանի, որտեղ նորածինները պարտադիր կերպով անցնում են կոնքազդրային հոդի սոնոգրաֆիկ հետազոտություն, որը դառնում է հոդախախտի վաղ հայտնաբերման և լիարժեք բուժման հիմնաքար:

]]> https://parents.disabilityinfo.am/%d5%ab%d5%b6%d5%b9-%d5%a7-%d5%b0%d5%b8%d5%a4%d5%a1%d5%ad%d5%a1%d5%ad%d5%bf%d5%a8/feed/ 0 Դպրոցը հետաձգելու կամ երեխային նույն դասարանում թողնելու մասին https://parents.disabilityinfo.am/%d5%a4%d5%ba%d6%80%d5%b8%d6%81%d5%a8-%d5%b0%d5%a5%d5%bf%d5%a1%d5%b1%d5%a3%d5%a5%d5%ac%d5%b8%d6%82-%d5%af%d5%a1%d5%b4-%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%ad%d5%a1%d5%b5%d5%ab%d5%b6-%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%b5%d5%b6/ https://parents.disabilityinfo.am/%d5%a4%d5%ba%d6%80%d5%b8%d6%81%d5%a8-%d5%b0%d5%a5%d5%bf%d5%a1%d5%b1%d5%a3%d5%a5%d5%ac%d5%b8%d6%82-%d5%af%d5%a1%d5%b4-%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%ad%d5%a1%d5%b5%d5%ab%d5%b6-%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%b5%d5%b6/#comments Thu, 17 Sep 2015 15:55:24 +0000 http://parents.disabilityinfo.am/?p=598 Կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք ունեցող երեխաների դեպքում հաճախ ենք բախվում այն խնդրին, երբ ծնողները մտավախություններ են ունենում երեխային ճիշտ ժամանակին դպրոց տանելու հետ: Օրինակ` եթե նա դեռ լավ չի քայլում, և ծնողը գիտի, որ մեկ տարի անց երեխան ավելի ինքնուրույն է լինելու, գերադասում է սպասել:

Ծնողները սովորաբար իրենց ուշադրությունը սևեռում են երեխայի առողջական խնդիրներին, և, որպես կանոն, դրանից տուժում է ոչ թե երեխայի կրթությունը, այլ զարգացումը: Այնինչ որքան շուտ երեխան իր տարիքային խմբում հայտնվի, այնքան շուտ կզարգանա, ինքնուրույնություն ձեռք կբերի: Եթե նույնիսկ ուսուցիչները ոչինչ չանեն, երեխան կզարգանա իր ընկերների հետ շփումից: Ապացուցված է, որ գիտելիքների ծավալի 40%-ը երեխան ստանում է ընկերներից:

Շատ ծնողներ պնդում են, որ երեխան մնա նույն դասարանում, կրկնի դասընթացը, տառերն ավելի լավ սովորի և այլն: Հարկ է նշել, որ կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք չունեցող երեխաների ծնողներն էլ երբեմն նույն կարծիքն են ունենում և մտածում են, որ նույն դասարանում պետք է թողնել, որպեսզի, օրինակ` տառերն ավելի լավ սովորի: Սա ծնողի հոգեբանություն է, և կապ չունի` երեխան հաշմանդամություն ունի՞, թե՞ ոչ:

Ինչ խոսք, սա լավագույն որոշումը չի կարող լինել, որովհետև երեխան պետք է իր տարիքային խմբի, իր ընկերների հետ մեծանա: Տարրական դպրոցի չափորոշիչը 1-4-րդ դասարանների համար մեկն է, և երեխան կարող է դա 4 տարիների ընթացքում հաղթահարել: Որևէ սարսափելի բան չկա նրանում, որ տառերի կեսը երկրորդ դասարանում սովորի: Փոխարենը երեխան կմեծանա իր խմբի, իր հասակակիցների ու ընկերների հետ, անընդհատ նոր խումբ մտնելով հոգեբանական խնդիրների հաղթահարման անհրաժեշտություն չի լինի, ու կկարողանա կենտրոնանալ իր դասերին:

Դասարանական յուրաքանչյուր խումբ լուրջ փորձություն է ցանկացած երեխայի համար, առավել ևս` հաշմանդամություն ունեցող երեխաների դեպքում: Խումբ, դասարան, միջավայր փոխելը դժվարություն է, որը նա պետք է որպես մարդ հաղթահարի, հետո անցնի իր դասերին: Երեխայի համար ամենակարևորն իր ընկերներն են: Եթե երեխան իրեն հարմարավետ է զգում դասարանում, լուծում է ընկերների խնդիրը, դրանից հետո արդեն կարողանում է ավելի շատ ուշադրություն դարձնել դասերին:

Սակայն, եթե այնուամենայնիվ ծնողը պնդում է, որ երեխան պետք է կրկնի դասընթացը, դա նրա իրավունքն է: Առաջին դասարանի համար ամրագրված դրույթ ունենք, որ ծնողի համաձայնությամբ երեխան կարող է երկրորդ անգամ կրկել ուսումնական ծրագիրը, օրինակ` եթե երեխան 200 և ավելի ժամ բացակայություն ունի: 200 և ավելի ժամը ոչ միայն բացակայություն է դասապրոցեսից, այլ նաև ընկերների շփումից, միջավայրից ու սոցիալականացումից: Սա բացակայություն է կրթական ամբողջ փաթեթից:

Այս իմաստով մեծ աշխատանք պետք է կատարել ծնողների հետ: Չի կարելի ասել` երեխայիդ մեզ տուր, և մենք կզբաղվենք նրանով: Սա սխալ մոտեցում է, որովհետև ծնողը ևս պետք է սովորի ապրել իր երեխայի հետ: Մենք պետք է ծնողին տեղյակ պահենք, թե ինչ ենք անում իր երեխայի հետ դպրոցում գտնվելու ժամանակ: Երեխայի` նույն դասարանում մնալու որոշումը պետք է համատեղ ընդունվի` թիմի, ծնողի և երեխայի մասնակցությամբ: Ամենակարևորը` պետք է հաշվի առնել երեխայի ցանկությունը:

Ցանկացած դեպք անհատական քննարկման կարիք ունի ու միանշանակ պատասխաններ տալ, լուծումներ գտնել հնարավոր չէ:

Բացակայությունների քանակից բացի, երեխային նույն դասարանում կարող է թողնել նաև վատ առաջադիմությունը: Սակայն այս բոլոր կանոնակարգերն անհատական լուծումներ պետք է ստանան: Կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք ունեցող երեխայի համար ուսուցման անհատական պլանը (ԱՈՒՊ) հիմնարար փաստաթուղթ է, և նրա առաջադիմությունն էլ պետք է ըստ դրա գնահատվի: Սա նշանակում է, որ այդ երեխաների մի դասարանից մյուսը փոխադրելու հարցը կարգավորվում է ԱՈՒՊ-ի գնահատականի հիման վրա:

Ինչ վերաբերում է վատ առաջադիմության պարագայում երեխային նույն դասարանում թողնելուն, պետք է նկատի ունենալ այն հանգամանքը, որ կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք ունեցող երեխայի հետ ներառական կրթություն իրականացնող դպրոցում մի ամբողջ թիմ է աշխատում:

Շատ կարևոր է, և օրենքով ևս ամրագրված է, որ ծնողը ոչ թե պարզապես պետք է ստորագրի երեխայի ԱՈՒՊ-ը, այլ պետք է մասնակից լինի դրա մշակմանը և իրականացմանը:

Կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք և հատկապես մտավոր խնդիրներ ունեցող երեխաների պարագայում մենք ասում ենք, որ նրանց գիտելիքների գնահատումը պետք է կատարվի ըստ անհատական ուսուցման պլանի: Եթե սպասվելիք արդյունքներին չեն հասնում, սա նշանակում է, որ սխալ, երեխայի կարիքներին չհամապատասխանող մշակում է եղել: Անհատական ուսուցման ճիշտ պլանով սովորող երեխան չի կարող դրական արդյունքների չհասնել: Հակառակ դեպքում ինչի՞ համար է անհատական պլանը:

Մենք բոլորս պետք է սովորենք փոքր քայլերի արվեստը: Չենք կարող բառեր, նախադասություններ չարտասանող երեխային միանգամից տառեր սովորեցնել: Երեխան պետք է իր զարգացման բոլոր փուլերով անցնի՝ բառեր արտասանի, փոքր նախադասություններ կազմի, պատմի և այլն: Երեխայի անհատական ուսուցման պլանում նպատակները շատ հստակ պետք է դրվեն` հենվելով երեխայի նախնական կարողությունների վրա:

]]> https://parents.disabilityinfo.am/%d5%a4%d5%ba%d6%80%d5%b8%d6%81%d5%a8-%d5%b0%d5%a5%d5%bf%d5%a1%d5%b1%d5%a3%d5%a5%d5%ac%d5%b8%d6%82-%d5%af%d5%a1%d5%b4-%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%ad%d5%a1%d5%b5%d5%ab%d5%b6-%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%b5%d5%b6/feed/ 0 Ընտրում ենք դպրոց երեխայի համար https://parents.disabilityinfo.am/%d5%a8%d5%b6%d5%bf%d6%80%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d5%a5%d5%b6%d6%84-%d5%a4%d5%ba%d6%80%d5%b8%d6%81-%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%ad%d5%a1%d5%b5%d5%ab-%d5%b0%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d6%80/ https://parents.disabilityinfo.am/%d5%a8%d5%b6%d5%bf%d6%80%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d5%a5%d5%b6%d6%84-%d5%a4%d5%ba%d6%80%d5%b8%d6%81-%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%ad%d5%a1%d5%b5%d5%ab-%d5%b0%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d6%80/#comments Mon, 24 Aug 2015 15:43:09 +0000 http://parents.disabilityinfo.am/?p=585 Ի՞նչ կարող է անել հաշմանդամություն ունեցող երեխայի ծնողը, երբ երեխայի դպրոց գնալու ժամանակն է: Ո՞ր դպրոցն ընտրել նրա համար: Ի՞նչ գործոններ նկատի ունենալ և ինչպե՞ս ճիշտ ընտրություն կատարել: 

- Դեռևս 1999 թվականին ընդունված «Հանրակրթության մասին» ՀՀ օրենքն ամրագրում էր, որ կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք ունեցող երեխայի ծնողն իր երեխայի համար ազատ է ընտրելու ցանկացած հանրակրթական հաստատություն: Այդ ժամանակ նույնիսկ «ներառական դպրոց» հասկացությունը կամ արտահայտությունը չկար գործածության մեջ: Հետագայում արդեն ներառական կրթություն իրականացնող դպրոցի առկայությամբ ուժեղացավ օրենքի այս դրույթը:

Քիչ չեն այն հանրակրթական դպրոցները, որոնք ներառական կրթություն իրականացնող դպրոցի կարգավիճակ չունեն, սակայն սիրով ընդունում են զարգացման խնդիր ունեցող երեխաներին և շատ արդյունավետ կազմակերպում նրանց կրթությունը: Հատկապես, եթե նույն դպրոցում են սովորել երեխայի ծնողները, ընտանիքի անդամները, ավագ քույրը կամ եղբայրը, երբ դպրոցը ճանաչում է ընտանիքին:

Երեխայի փաստաթղթերը դպրոց ներկայացնելիս ծնողը շատ արագ կարող է հասկանալ՝ դպրոցը, միջավայրը հարմա՞ր են արդյոք իր երեխային, թե՞ ոչ: Նման խնդիրներ ունենում են բոլոր ծնողները, անկախ երեխայի հաշմանդամությունից: Շատ կարևոր է, թե երեխան ինչպե´ս է ընդունվում դպրոցի կողմից, կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք ունեցող երեխան ի´նչ վերաբերմունքի է արժանանում դպրոցում:

Ծնողը ներառական կրթություն իրականացնող դպրոցի կարգավիճակ չունեցող դպրոցի աշխատակազմի պրոֆեսիոնալիզմը, երեխայի նկատմամբ լավ վերաբերմունքը տեսնելով, բնականաբար, ընտրություն կատարելիս հաշվի է առնում այդ հանգամանքները, քանի որ այդ դպրոցում հնարավոր է ավելի լավ իրականացվի իր երեխայի կրթական գործընթացը, քան մյուս դպրոցում, որը ներառական կրթություն չի իրականացնում:

Ի՞նչ գործոններ պետք է նկատի ունենա ծնողը

Եթե իրավունքի տեսակետից խոսենք, ծնողն ազատ է իր ընտրության հարցում: Եթե անգամ դպրոցը ներառական կրթություն չի իրականացնում, իրավունք չունի մերժելու երեխային: Սակայն կան գործոններ, որոնք կարող են օգնել կողմնորոշման հարցում.

  1. Հաշմանդամություն ունեցող երեխաների ծնողական բազմաթիվ խմբեր կան, որոնք համագործակցում են միմյանց հետ, քննարկումներ կազմակերպում ու փորձի փոխանակում կատարում: Ծնողը, ում երեխան նոր պետք է դպրոց գնա, բնականաբար, կարող է հենվել մյուսների կարծիքների, ունեցած փորձի վրա և ընտրել հաստատությունը, որտեղ պետք է սովորի երեխան: Եթե ծնողը գիտի, որ այս դպրոցում տրամադրվում են այսինչ ծառայությունները, մասնագետների խումբն ավելի լավ է պատրաստված, կարողանում է ճիշտ կազմակերպել երեխայի կրթական ծրագիրը, բնականաբար, առանց հաշվի առնելու դպրոցի հեռավորությունը, դրանից բխող խնդիրները՝ երեխայի մասին հոգալով կատարում է իր ընտրությունը:
  1. Պետք է նշել, որ նախկին կարգի համաձայն` երեխան պետք է իր համայնքի դպրոցը հաճախեր: Ժամանակի հետ սա փոխվեց, ու հիմա նման սահմանափակումներ չկան: Սակայն այստեղ շատ «բայց»-եր կան… Եթե ծնողը պետք է երեխային ամբողջ քաղաքով մեկ ամեն օր պտտի իր նախընտրած դպրոցը տանելու համար, դեռ հարց է՝ դա երեխայի շահերի՞ց է բխում, թե՞ ոչ:
  1. Ներառական կրթություն իրականացնող դպրոցներում կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք ունեցող երեխաների թվի սահմանափակում կա, և հաստատությունը չի կարող սահմանված թվից ավելի շատ երեխաներ ընդունել նույն դասարանում: Դպրոցը, բնականաբար, առաջնահերթությունը պարտավոր է տալ իր համայնքի երեխաներին: Նման պարագայում հնարավոր է, որ հարևան համայնքի երեխային չկարողանան ընդունել, և սա բոլորովին չի նշանակում, թե դպրոցը մերժում է երեխային: Նման դեպքերում պետք է ծնողի հետ համագործակցելով այլ լուծում գտնել: Հնարավոր է` իրենց տան հարևանությամբ գտնվող, ներառական կրթություն չիրականացնող դպրոցում շատ ավելի լավ կազմակերպվի երեխայի ուսուցման գործընթացը:
  1. Ամենակարևոր գործոնը, որ ցանկացած ծնող անկախ երեխայի` հաշմանդամություն ունենալու փաստից պետք է հաշվի առնի, երեխայի` տվյալ միջավայրում հարմարավետության զգացումն է: Երբ ծնողը դպրոց է մտնում և տեսնում, որ երեխան իրեն լավ է զգում, մնացած մեխանիզմները կարող են ստեղծվել, հարմարեցվել երեխայի կարիքներին:
  1. Կարևոր է նաև բարեհամբույր վերաբերմունքը. ծնողը երեխային չի տանի մի դպրոց, որտեղ նրան դժկամությամբ են ընդունում: Կտանի այնտեղ, որտեղ երեխան լավ վերաբերմունքի կարժանանա:
]]> https://parents.disabilityinfo.am/%d5%a8%d5%b6%d5%bf%d6%80%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d5%a5%d5%b6%d6%84-%d5%a4%d5%ba%d6%80%d5%b8%d6%81-%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%ad%d5%a1%d5%b5%d5%ab-%d5%b0%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d6%80/feed/ 0