Բայց արդյո՞ք սեփական «ես»-ը մոռանալը միակ ճանապարհն է, և հնարավո՞ր է արդյոք այլ կերպ ապրել և վերաբերվել ծնողական պարտականություններին: Այս մասին իր կարծիքն է հայտնում հոգեբանական ծառայություններ մատուցող «ԱՊԱԳԱ» կենտրոնի բժիշկ-հոգեբան, հոգեբանական գիտությունների թեկնածու Արմեն Բեջանյանը:

Երեխայի ծննդից հետո սեփական «ես»-ը կորցնելը կամ այն մի կողմ դնելը հաճախ հանդիպող խնդիր է ու բնորոշ ոչ միայն հաշմանդամություն ունեցող փոքրիկների ծնողներին, այլ նաև նրանց, ովքեր անձնային խնդիրներ ունեն: Դա սեփական մեղքի զգացողության դրսևորման ձևերից է: Նման զգացողություններ կարող են ունենալ հաշմանդամություն ունեցող երեխաների մայրերը, միայնակ մայրերը կամ այլ խնդիրներ ունեցողները: Բնական է, հաշմանդամություն ունեցող երեխայի ծնողն ավելի խորքային ապրումներ կարող է ունենալ, հաճախ մտածել, որ ինքն է սխալ որևէ բան արել, կյանքն է իրեն պատժել…

Բնականաբար, սրանք սխալ մտքեր են ու ծնվում են ներանձնային խնդիրների արդյունքում: Երեխայի կարիքները հոգալու, նրան խնամելու համար սեփական «ես»-ը մի կողմ դրած ծնողները, ովքեր պարփակված են, ամբողջ ուշադրությունն ու ժամանակը տվել են բացառապես երեխային, մոռացել են իրենց մասին, միայնակ չեն կարող շտկել իրավիճակը: Նրանց օգնություն, աջակցություն են հարկավոր: Լավ տարբերակ կարող են լինել հասարակական կազմակերպությունները, որոնց անդամները հաշմանդամություն ունեցող երեխաների ծնողներ են: Սոցիալական ակտիվությունը շատ լավ խթան կարող է հանդիսանալ ինքնագիտակցության ձևավորման, զարգացման և, ինչու ոչ, սեփական կյանքը կարևորելու, ձևավորելու համար: Այսինքն` պետք է անձին մղել սոցիալական ակտիվության: Սրանից նաև երեխան է շահում, որովհետև դադարում է ամբողջ օրը ճնշվել ծնողի «կարելի»-ներից ու «չի կարելի»-ներից:

Մարիամ Հովհաննիսյան. «Ամեն ինչ շատ պարզ է. կա խնդիր, որը միայն ծնողի միջոցով է լուծվում մեր մեր երկրում: Անընդմեջ ֆիզիոթերապիաներ, տարբեր կենտրոններով վազք, պարբերաբար առողջական ստուգումներ, երեխայի հետ հաճախում ես մանկապարտեզ, այնուհետև` դպրոց, եթե, իհարկե, չես ուզում, որ նա տանը նստի: Իսկ այդ գրաֆիկի մեջ հնարավոր չէ աշխատել, առավել ևս, եթե ամեն օր օգնող չունես: Բացի այդ, եթե ցանկանաս թեկուզ ամիսը մեկ օրդ ընկերներիդ հետ անցկացնել, միջոցներն էլ չեն մնում երեխայի կարիքները բավարարելուց հետո»:

Ծնողների կողմից գերխնամքի արժանացող երեխայի դեպքում ակամա առաջին հերթին նրա հաշմանդամությունն է շեշտվում: Եթե մարդկանց ըստ նրանց ունեցած խնդիրների չափենք` բոլորս էլ որևէ իրավիճակում կարող ենք հաշմանդամություն ունեցող մարդ համարվել, որովհետև այս կամ այն միջավայրում մեր գործողությունները ևս կարող են սահմանափակվել, ու մենք էլ կարող ենք այլոց օգնության կարիքն ունենալ: Ծնողը պետք է միջնորդ լինի երեխայի և սոցիումի միջև: Ոչ թե խնամի, թաքցնի մարդկանց աչքից, այլ օգնի երեխային ինտեգրվել հասարակությանը:

Ծնողները, հատկապես մայրերը, սեփական «ես»-ը կորցնելուց խուսափելու համար պետք է նախևառաջ պլանավորեն իրենց առօրյան, շաբաթը, այսինքն` հստակ իմանան, թե ի´նչ անելիքներ ունեն: Կինը պետք է իր ցուցակում տեղ հատկացնի`

Վերոնշյալ կետերի փոխարեն հաճախ հանդիպում ենք փոշեկուլը ձեռքից ցած չդնող, առավոտից երեկո խոհանոցում օրն անցկացնող կամ միայն երեխայի խնամքով զբաղվող մեկին: Այս հանգամանքներում, բնականաբար, տուժում է ամբողջ ընտանիքը` ամուսինը, երեխան, նրանց հետ ապրող մյուս մարդիկ:

Նա պետք է հստակ իմանա, որ, օրինակ` այս ժամից այս ժամը պետք է սուրճ խմի հարևանուհու հետ, պետք է սովորություն դարձնի հաղորդակցվել այլոց հետ: Անձը սոցիալական էակ է ու անհատից անձ է դառնում այլոց հետ շփման շնորհիվ: Եթե դա բացակայում է, նա փակվում է չորս պատի մեջ ու ամբողջ օրը նվիրում երեխայի, ամուսնու կամ մոր խնամքին, սահմանափակում է կյանքի տված մյուս հնարավորությունները:

Նարինե Մանուկյան. «Փոքր տղաս, որը մանկական ուղեղային կաթված ունի, 6 ամսական էր, երբ մայրս հանկարծամահ եղավ: Աշխարհս մի պահ փլվեց, դադարեցի լիաթոք շնչել… Որոշ ժամանակ անց հասկացա, որ ինձ դադար է պետք, ու չնայած փոքրիկիս հետ օրական 2-3 թերապիաների էի գնում` շաբաթը 6 օր, ու դա նրան անհրաժեշտ էր, փորձեցի ինքս ինձ մի քիչ ժամանակ հատկացնել: Հրաժարվելով մի քանի հոբբիներից, դայակ գտա, որին վստահեցի, և սկսեցի մի քիչ, շաբաթական 2 օր ԱՊՐԵԼ ինձ համար, մեծ որդուս ու ամուսնուս համար: Փոքրիկս էլ չտուժեց, քանի որ մյուս օրերին ավելի հանգիստ ու քիչ նյարդային էի լինում, ոչ թե համբերատար, այլ կարոտա՜ծ: Կարծում եմ, որ երեխան միայն շահում է, եթե մայրիկն ինքնաբավ ու հանգիստ է, գոնե որոշ չափով, ինչքան հնարավոր է: Տատիկներն ու մյուս հարազատները պետք է օգնեն պահել հավասարակշռությունը: Պետք չէ ինքնահրկիզվել, քանի որ եթե մի օր մայրը սպառվի, ոչ ոք ու երբեք չի՛ կատարի նրա ֆունկցիան փոքրիկի համար: Սեփական «ես»-ի մասին մոռանալը «լավ ծնող» ասվածի հետ ոչ մի կապ չունի»:

- Երբ դեռ չես գիտակցում, որ երեխադ, որին այդքան սպասել ես, խնդիրներ ունի, աշխարհին այլ կերպ ես նայում: Աշխատում և ապրում ես միայն երեխայիդ սնունդը, հագուստն ու այլ անհրաժեշտ բաները ապահովելու համար: Երբ տղաս դեռ 2 տարեկան էր, ես ընդհանրապես ուշադրություն չէի դարձնում նրա ոչ սովորական վարքագծին: Ինձ համար նա սովորական երեխա էր, պարզապես չէր խոսում, և դա, իմ կարծիքով, ժամանակի ընթացքում պիտի լուծվեր: Այն ժամանակ ես ինքս ինձ ժամանակ էի հատկացնում ու չէի մտածում, որ երեխաս այլ երեխաներից առավել իմ կարիքն ունի: Հետո… հետո ախտորոշում, որ սարսափելի անուն ուներ: Չգիտեմ, թե ի´նչ ապրումներ ունեցա, երբ բժիշկն ասաց, որ տղաս աուտիզմի նախանշաններ ունի: Սարսափում եմ անգամ հիշելուց, թե ինչ վիճակում էի: Գաղափար անգամ չունեի, թե ինչ է դա… Մի քանի օր տառապեցի, լացեցի, չէի ուզում ապրել: Հետո հասկացա` եթե ես չլինեմ, տղաս էլ չի լինի, ինձնից բացի նա ոչ ոքի չունի: Ու սկսեցի կարդալ… Ամեն օր ինտերնետը քրքրում էի, նյութեր էի հանում, կարդում, փորձում էի հասկանալ, թե ինչ է աուտիզմը: Մի խոսքով, ինձ հավաքեցի:

- Ի տարբերություն մյուս ծնողների` մենք ստիպված ենք ամեն օր և ամեն ժամ մեր երեխաների հետ անցկացնել: Մենք պարտավոր ենք ուշադրություն դարձնել երեխայի ամեն մի բառին, ամեն մի շարժմանը, պարտավոր ենք մոռանալ մեր մասին ու մտածել բացառապես այն մասին, թե ինչպես օգնենք, որ մեր երեխաների հոգեվիճակը փոխվի, որ նրանք իրենց լիարժեք մարդ զգան, որ չվախենան փողոց դուրս գալուց, որ չփախչեն անծանոթ մարդկանցից, որ իրենց ապահով զգան: Դժվար է աուտիզմ ունեցող երեխայի մայր լինելը, մանավանդ իմ պարագայում, որ ամուսնալուծված եմ, օգնող չունեմ և, բացի այդ, ապրում եմ Վանաձորում, որն էլ իր հերթին դժվարություններ է ստեղծում: Դժվար է, բայց պիտի խոստովանեմ, որ երջանիկ եմ:

- Աուտիզմը, ինչպես ասում են՝ հոգեվիճակ է: Հետևաբար աուտիզմ ունեցող երեխայի համար լավ ծնող լինելը նշանակում է մի քիչ հոգեբան լինել: Աուտիզմը սովորեցնում է ամեն րոպե թափանցել երեխայիդ ներաշխարհը, փորձել հասկանալ, թե նա տվյալ պահին ինչ է զգում և ինչի կարիք ունի: Սովորեցնում է հանգստություն պահպանել, որովհետև գիտակցում ես, որ քո ցանկացած նյարդային վիճակ կարող է երեխայիդ վրա վատ անդրադառնալ: Սովորեցնում է պայքարել, լինել ստեղծագործող, սովորեցնում է երբեք չթուլանալ, միշտ ուժեղ լինել ու գնահատել այն, ինչ ունես:

- Երբ ախտորոշումն իմացա, խորհրդատուս միայն ինտերնետն էր: Քանի որ ամեն անգամ չէի կարող երեխայիս տանել Երևան` մասնագետների մոտ, ստիպված էի ինքս լուծումներ գտնել ստեղծված իրավիճակում: Անընդհատ նյութեր էի փնտրում, անընդհատ կարդում էի այլ մայրերի փորձը, տեղեկություններ հավաքում: Հետո սկսեցինք այցելել հոգեբանին: Ու քանի որ Վանաձորում միակ լավ հոգեբանին էի գտել, մի կերպ ժամանակ էր գտնում, որ շաբաթական մեկ օր կես ժամով տղայիս հետ զբաղվի: Ու ես հասկացա, որ հիմնական գործը ես պիտի անեմ: Գտա ֆեյսբուքյան «Աուտիզմ» խումբը: Սկզբում միայն հետևում էի, ամաչում էի հարցեր տալուց, բայց ամեն նոր տեղադրած նյութը կարդում էի ու փորձում էի կիրառել: Հետո հասկացա, որ այս աշխարհում ես միակը չեմ: Մի տեսակ հոգիս հանգստացավ: Սկսեցի նաև մասնակցել քննարկումներին, հարցեր տալ այլ ծնողների ու մասնագետների: Հավատացե´ք` այդ խումբն իմ փրկությունն է եղել: Խմբի անդամներն ինձ ուժ տվեցին: Հասկացա, որ նրանք ինձ համար ընտանիք են դարձել, ում հետ չեմ վախենում խոսելուց:

- Տղաս սկզբնական շրջանում ոչնչով չէր հետաքրքրվում: Նրան ոչնչով չէի կարող զբաղեցնել: Գտնում էր մի իր ու ժամերով դրանով զբաղվում: Ինքս ինձ համար հստակ որոշեցի, որ ես հանձնվելու իրավունք չունեմ, այդ ժամանակ դարձա «Ամենամամա» (ինձ հաճախ են շրջապատում ու «Ֆեյսբուքում» այդպես դիմում): Սկսեցի զարգացնել նրա մանր մոտորիկան: Խաղեր էի հորինում, որ ձեռքերը հնարավորինս աշխատեցնի, քանի որ կարդացել էի, որ դրանից է կախված խոսքի զարգացումը: Սկզբնական շրջանում ժամերով խաղում էի տղայիս հետ, բայց նա ասես չէր նկատում: Նույնիսկ պատահել է, որ հատակին նստած փազլ եմ հավաքել, հետո զգացել, որ տղաս վաղուց արդեն սենյակում չէ: Ու այդ ժամանակ նկատեցի, որ թվերի հանդեպ հակում ունի: 2,5 տարեկանում մինչև 100-ը հաշվում էր: Որոշեցի դա հաղթաթուղթ դարձնել: Երբ ինչ-որ խաղ էի ուզում խաղալ նրա հետ, անպայման թվերի հետ էի կապում, ու դա տղայիս մեջ հետաքրքրություն արթնացրեց դեպի իմ խաղերը: Սկզբնական շրջանում խաղում էր 5 րոպե ու փախչում: Երկար չարչարվեցի, նույնիսկ նյարդերը հանգստացնող դեղ էի խմում ու նստում խաղալու: Հետո նա սկսեց արդեն խաղալ, նստում էր, իմ տված հրահանգները կատարում: Ու միաժամանակ նրա մոտ զարգացան նաև թվաբանական գիտելիքները: Միշտ փորձում եմ նոր հետաքրքրություններ ստեղծել նրա համար: Օրինակ` մեքենայով խաղալ չէր սիրում, բայց գորգը սարքելուց հետո արդեն խաղում է: Կամ` լեգոներ չէր սիրում, ես էլ որոշեցի նրա ծննդյան տոնը լեգո թեմայով անել, որը նրան շատ գրավեց: Երկու ամիս պատրաստվում էի ծննդյան տոնին ու նրան էլ ներգրավում էի իմ աշխատանքում, որ ոգևորվի: Արդյունքում` նա այսօր լեգոյի սիրահար է:

- Ես ոչ մի կերպ չեմ պատկերացնում, թե մեր ապագան ի´նչ է լինելու: Վանաձորում ներառական կրթությունը նոր երևույթ է, ու ես չգիտեմ, թե տղաս ինչպես է սովորելու: Ես չեմ կարող նրա հետ դասերին մասնակցել, քանի որ պիտի աշխատեմ: Արդեն մտածում եմ, որ ժամանակն է Վանաձորը թողնելու և Երևան տեղափոխվելու: Բայց դա էլ իր խնդիրներն ունի, բնականաբար: Հույսս միայն այն է, որ տղաս բավականին խելացի է, գուցե լավ չսովորի, բայց կաշխատեմ ամեն ինչ անել, որ կյանքում հաջողությունների հասնի: Անգամ արտասահմանում աուտիզմ ունեցող երեխաների համար չկան լիարժեք պայմաններ: Իսկ Հայաստանում վիճակն ավելի վատ է: Պետությունը որևէ կերպ չի աջակցում աուտիզմ ունեցող երեխաների կրթությանն ու ապրելակերպին: Ծնողների համար շատ դժվար է, մանավանդ, եթե այդ ծնողն տեղեկատվության պակաս ունի: Անգամ սովորական զարգացման կենտրոններ չունենք, որ երեխային տանենք, թեկուզ վճարովի, բայց աշխատեն:

- Ամենակարևոր բանը, որ մայրերը պետք է իմանան և ընդունեն իրենց երեխաների հետ շփվելիս, այն է, որ իրենց երեխան հիվանդ չէ: Նա պարզապես յուրահատուկ է, և այդ յուրահատուկ ունակությունները պետք է զարգացնել: Մայրը պիտի փորձի առանձնակի քնքշանքով, բայց նաև խիստ վերաբերվի երեխայի հետ: Պետք է համբերատար լինի, երեխայի մեջ վստահություն ներշնչի շրջապատի հանդեպ: Երբեք երեխային վատ բառերով չի կարելի դիմել: Ծնողը պետք է ներշնչի ինքն իրեն ու իր երեխային, որ նա ամենալավն է, ամենախելացին: Պետք է ոգեշնչի, ցանկացած փոքր հաջողության համար երեխային գովաբանի, իսկ որևէ բան չստացվելու դեպքում` հանգստացնի ու ոգևորի, որ երեխան չընկճվի ու ամեն ինչ նորից փորձի:

Ինչու և ինչպես կարդալ երեխայի զարգացման համար

Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ գրքի հանդեպ երեխայի սերը կախված է այն բանից, թե մանկության տարիներին նրա համար որքան են կարդացել: Պետք է նշել, որ գիրք կարդալով մեծահասակները երեխաներին օգնում են զարգացնել բանավոր խոսքը, ուշադրությունն ու լսելու կարողությունը: Երեխայի խոսքի զարգացումը ճիշտ ժամանակին մեծապես կախված է նրանից, թե նա որքան կլսի շրջապատի մարդկանց խոսքը:

Օրվա մեջ որքան կարդալ երեխաների համար

Փորձը ցույց է տալիս, որ այն երեխաները, ովքեր տառաճանաչ դառնալուն պես բարեկամանում են գրքի հետ, այն երջանիկներից են, ում համար մանուկ ժամանակ ամեն օր գոնե 10 րոպե գիրք են կարդացել: Որոշ փոքրիկներ կարդալ են սովորում, երբ ինչ-որ մեկն իրենց համար դա անում է բարձրաձայն: Նրանք պարզապես հետևում են էջերին և մտապահում լսած բառերը` դրանք համապատասխանեցնելով տեքստի հետ: Նման երեխաներն իրենց հասակակիցներից ավելի շուտ են սկսում կարդալ:

Ինչպես երեխայի մեջ սեր արթնացնել գրքի նկատմամբ

Հայտնի փաստ է, որ երեխան սովորաբար օրինակ է վերցնում նրանից, ում սիրում է: Երեխային ձեր սերը ցույց տալու լավագույն ձևերից է նրա հետ ժամանակ անցկացնելը: Դրա ձևերից մեկն էլ նրա համար կարդալն է:

Ծնողներ կան, որ ամեն օր կարդում են իրենց երեխաների համար, ու դա շատ գեղեցիկ, օգտակար ավանդույթ է: Եթե ծնողներն ամեն օր են դա անում, երեխաները հետագայում իրենք են սկսում հետաքրքրություն ցուցաբերել գրքի նկատմամբ ու արդեն ինքնուրույն են գրքեր ընտրում, ծանոթանում դրանց:

Ի՞նչ գրքեր կարդալ երեխաներին

• Երեխաների համար պետք է բանաստեղծություններ, պատմվածքներ, հեքիաթներ, պոեմներ կարդալ և այն ամենը, ինչը կարծում եք՝ կհետաքրքրի ձեր փոքրիկին:
• Կարդացե՛ք այն, ինչ ինքն է ընտրում: Միասին գրադարան կամ գրախանութ այցելեք և վերցրե՛ք նրա ընտրած գիրքը:
• Փորձե՛ք երեխաների մեջ ձեր սիրելի գրքերի նկատմամբ հետաքրքրություն արթնացնել: Մի՛ վախեցեք նրա համար «մեծական» գիրք գնելուց, նա մի օր անպայման կկարդա դրանք:
• Անպայման այնպիսի գրքեր կարդացե՛ք, որտեղ պատմում են, թե ինչպես է այս կամ այն բանն առաջացել, կառուցվել:
• Եթե ձեր երեխան շատ հարցեր է տալիս ամեն ինչի մասին, նրա համար հանրագիտարաններ կարդացեք:

Նախքան ընթերցանությունը սկսելը երեխային հարմար դիրքով պառկեցրեք բազմոցին կամ անկողնում: Նա պետք է իր ամբողջ ուշադրությունը կենտրոնացնի ձեզ լսելու վրա:

Կարևոր է, որ հստակ ձայնով կարդաք, ճիշտ առոգանությամբ, ու եթե երկխոսություններ կան, փորձեք փոխել ձեր ձայնի հնչերանգը, որպեսզի ավելի հետաքրքիր լինի երեխայի համար:

Կենդանիների կամ հեքիաթների բացասական հերոսների խոսքը կարդալիս զգույշ եղեք, որպեսզի չվախեցնեք երեխային: Պետք չէ, օրինակ` գայլի խոսքը սարսափ առաջացնող ձայնով կարդալ: Դա կարող է վախեցնել երեխային, և այդ վախը նրան կուղեկցի հետագայում:

Ընթերցելիս կարող եք ընթացքում հարցեր տալ երեխային այն մասին, թե նա ինչպես է պատկերացնում պատմության շարունակությունը: Ավարտից հետո միասին քննարկեք հերոսների գործողությունները, դա երեխային կօգնի ուրիշի օրինակով սովորել, հասկանալ, թե ինչ կարելի է անել և ինչը` ոչ: Խուսափե՛ք նաև նրա վրա օրինակներ բերելուց, մի՛ ասեք, որ այսինչ բանը չանելու դեպքում նա էլ կպատժվի և այլն… Դա երեխային բարդութավորում է, վախեր առաջացնում նրա մեջ:

Գրքեր կարդալիս երեխաներին որպես մեծ մարդուկների վերաբերվեք: Նրանք իրականում ամեն բան շատ լավ են հասկանում, գիտեն, որ բարին անպայման հաղթում է:

Ալանը և իր կինը, ովքեր արդեն հինգ երեխա ունեն (մեկն էլ դեռ նոր է լույս աշխարհ գալու), ապրում են Յուտայում (ԱՄՆ)։ Հեղինակը՝ Վիլի հայրն ասում է, որ արել է այս ֆոտոշարքը, որպեսզի ոգեշնչի Վիլին. «Այս նկարները, որտեղ Վիլը թռչում է, հատուկ իմաստ ունեն ինձ համար։ Կարծում եմ՝ Վիլն ապագայում ավելի շատ մարտահրավերների է բախվելու, և հուսով եմ, որ կկարողանամ սովորեցնել նրան, որ անկախ ամեն ինչից կարող է անել այն ամենը, ինչ մտքին դրել է»։

Ալանն այժմ մի ծրագիր է պատրաստում, որը կոչվում է «Բերելով լույսը», որի նպատակն է ոգեշնչել և աջակցել բոլոր ընտանիքներին, որտեղ Դաունի համախտանիշ ունեցող մարդիկ են ապրում։

]]> https://parents.disabilityinfo.am/%d5%b0%d5%a1%d5%b5%d6%80%d5%ab%d5%af%d5%ab-%d5%b8%d5%a3%d5%a5%d5%b7%d5%b6%d5%b9%d5%b8%d5%b2-%d5%b6%d5%be%d5%a5%d6%80%d5%a8/feed/ 0 https://parents.disabilityinfo.am/%d5%af%d5%a1%d5%9e-%d5%a1%d6%80%d5%a4%d5%b5%d5%b8%d6%84-%d5%b9%d5%a1%d6%83%d5%a1%d5%a2%d5%a1%d5%aa%d5%ab%d5%b6-%d5%bd%d5%ab%d6%80%d5%b8-%d5%b4%d5%a5%d5%bb/ https://parents.disabilityinfo.am/%d5%af%d5%a1%d5%9e-%d5%a1%d6%80%d5%a4%d5%b5%d5%b8%d6%84-%d5%b9%d5%a1%d6%83%d5%a1%d5%a2%d5%a1%d5%aa%d5%ab%d5%b6-%d5%bd%d5%ab%d6%80%d5%b8-%d5%b4%d5%a5%d5%bb/#comments Wed, 01 Apr 2015 08:43:51 +0000 http://parents.disabilityinfo.am/?p=6 Հաշմանդամություն ունեցող երեխաների ծնողներից շատերը հաճախ են բախվում սիրո սխալ չափաբաժնի հետևանքներին ու հաճախ կա՛մ չափից ավելի ուշադրություն են հատկացնում երեխաներին, կա՛մ ինչ-որ կերպ անտեսում` նրանց «զրկելով» ծնողական լիարժեք սիրուց: Որպեսզի նման խնդրի առաջ չկանգնեք, հարկ է ճիշտ գնահատել իրականությունն ու որոշ նրբություններ հաշվի առնել, քանի որ հաշմանդամություն ունեցող փոքրիկները բոլոր երեխաների պես, երբեմն էլ` ավելի շատ, սիրո և ուշադրության կարիք ունեն, բայց` չափի մեջ…

«Ապագա» հոգեբանական ծառայության կենտրոնի հոգեբան Նարինե Պողոսյանն անդրադառնում է թեմային:

Մայրական, ծնողական սերը չափելի չէ, իսկ ուշադրությունը կարելի է չափել տրամադրված ժամանակով: Ամենակարևորը, որ կարող եք և պետք է անեք ձեր հաշմանդամություն ունեցող երեխայի համար, ընդունել նրան որպես իրավահավասար սուբյեկտի, այսինքն՝ չտարբերել և չստիպել, որ աշխարհը հարմարվի երեխային միայն հաշմանդամություն ունենալու պատճառով:

Ծնողական վերաբերմունքը, ի սկզբանե, կողմնորոշում է երեխայի ճակատագիրն ու ինքնազգացողությունը, հետագա կյանքում նրա հաջողությունը: Ծնողական ամբողջ վերաբերմունքի հիմքը երեխայի ուժեղ կողմի վրա շեշտը դնելով` թույլ կողմերը զարգացնելն է: Երեխայի նկատմամբ չեզո՛ք եղեք, մի՛ խղճացեք:

Ծնողի վերաբերմունքը չպետք է տարբերվի հաշմանդամություն ունեցող և չունեցող երեխաների պարագայում: Հաճախ ծնողական սերը երեխաների հանդեպ հիվանդագին կախվածության է վերածվում, ինչը խեղում է երեխային, նույնիսկ՝ հաշմանդամություն չունեցող երեխաների դեպքում:

Հաճախ ծնողներն են հայտնվում զոհի վիճակում, դրանից էլ հետևում են մի շարք բացասական հետևանքներ՝ ինքնատանջանք, ինքնամեղադրանք, բողոք ճակատագրին: Սրանից էլ հետևում է, որ երեխան կա՛մ իրեն զգում է աշխարհի կենտրոնում ու կարծում է, որ բոլորը պետք է ծառայեն իրեն ու պտտվեն իր շուրջը, կա՛մ մտածում է, որ լիարժեք կյանքի համար ոչ մի նախադրյալ չունի, չի կարող կյանքը կառուցել ու երջանիկ լինել:

Շատ կարևոր է ձեր խորքային զգացումը, այն, թե ինչ եք զգում հոգու խորքում: Երեխան ծնողի հոգեբանությանը շատ հստակ է արձագանքում: Բավական է, որ մտածեք, խղճաք, զգաք մեղավորություն, անհանգստանաք, մտածեք, որ երեխայի մոտ ոչինչ չի ստացվի, ուրեմն իրոք այդպես էլ կլինի: Միտքը ծնում է իրականություն, իսկ ծնողի միտքը ուղիղ կերպով ազդում է երեխայի վրա: Ծնողի բացասական միտքը բավական է, որ երեխայի կյանքը չստացվի: Ուղղորդե՛ք երեխային, որ նա չպայմանավորի իր երջանկությունը ինչ-որ բանի առկայությամբ կամ բացակայությամբ: Օգնե՛ք նրան, որ կարողանա ինքնասպասարկման հմտություններ ձեռք բերել, զարգացնել իմացական ու հուզական գործընթացները: Պետք է տալ երեխային այն, ինչը նրան կուղղորդի իրեն զգալ ուժեղ, զգալ իր ներքին ուժը: Ձեզնից պահանջվում է հարմարեցնել միջավայրը: Հաճա՛խ երեխային ասեք, որ նա երջանիկ է, որ կա, երջանիկ է, որ դուք կաք նրա կողքին, և որ նա կարող է: Հասկանում եմ` դա դժվար է ձեզ համար, բայց շատ կարևոր է, սրանով ուշադրությունը ամբողջական է ու լիարժեք:

Պատրաստեց Լաուրա Մարտիրոսյանը